چرا در نماز سورهٔ کوثر خوانده میشود؟
در نماز پس از سورهٔ حمد هر سورهٔ کاملی را میتوان خواند؛ برای سورهٔ کوثر حکم خاصی وجود ندارد. بسیاری آن را میخوانند، زیرا کوتاهترین سورهٔ قرآن است (تنها سه آیه)، همه به آسانی آن را حفظ میکنند، و مضمون آن — عطای «خیر کثیر» به پیامبر خدا (ص) و ماندگاری نسل ایشان — بسیار پربرکت است. در روایات برای خواندن آن در نماز فضیلتی نیز آمده است.
پیام سوره
خداوند در سورهٔ کوثر (۱۰۸) میفرماید: ما به تو کوثر عطا کردیم (آیهٔ ۱)؛ پس برای پروردگارت نماز بگزار و قربانی کن (آیهٔ ۲)؛ بیگمان دشمن توست که بینام و نشان (اَبتر) خواهد ماند (آیهٔ ۳).
بنا بر روایت مشهور، هنگامی که پسران پیامبر خدا (ص) در کودکی از دنیا رفتند، دشمنانی چون عاص بن وائل به ایشان طعنه زدند که «ابتر» است — یعنی نسلش ادامه نخواهد یافت و نامش از یاد خواهد رفت. این سوره پاسخ داد که به ایشان خیری بیحساب داده شده و آن که از یادها میرود، دشمن ایشان است.
معنای «کوثر»
«کوثر» در لغت به معنای خیر فراوان است. مفسران مصداقهای گوناگونی برای آن برشمردهاند که با یکدیگر منافاتی ندارند:
حوض کوثر: در روایات از نهری در بهشت و حوضی در روز قیامت به نام کوثر سخن رفته است؛ بر اساس روایات اهلبیت (ع)، سیرابکنندهٔ تشنگان بر سر این حوض امیرالمؤمنین علی (ع) خواهد بود.
نسل فراوان پیامبر (ص): آیهٔ آخر پاسخ طعنهٔ «ابتر» است، از این رو بسیاری از مفسران — مانند علامه طباطبایی (ره) در تفسیر المیزان — گفتهاند که کوثر بیتردید نسل فراوان آن حضرت را که از دخترش حضرت فاطمهٔ زهرا (س) ادامه یافت، در بر میگیرد. فراوانی سادات در سراسر جهان امروز گواه این وعده است، در حالی که کسی نام طعنهزنندگان را نمیشناسد.
فضیلت خواندن آن در نماز
از امام جعفر صادق (ع) روایت شده است که هر کس در نمازهای واجب و مستحب خود پیوسته سورهٔ کوثر را بخواند، خداوند در روز قیامت او را از حوض کوثر سیراب میکند (تفسیر نور الثقلین). آیهٔ دوم آن خود فرمان به نماز و قربانی است، از این رو پیوند ویژهای با نماز دارد.
مسائل ضروری
طبق فتوای آیتالله العظمی سید علی سیستانی، در رکعت اول و دوم پس از سورهٔ حمد، بنا بر احتیاط واجب باید یک سورهٔ کامل خوانده شود؛ خواندن چند آیه از هر جای قرآن کافی نیست. اگر سورهٔ کوثر را کامل بخوانید، این شرط رعایت میشود. مستحب است در رکعت اول سورهٔ قدر و در رکعت دوم سورهٔ اخلاص خوانده شود، اما خواندن سورهٔ کوثر یا هر سورهٔ دیگری نیز کاملاً صحیح است (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسائل ۹۶۴ و ۱۰۰۴). به فتوای مرجع تقلید خود مراجعه کنید.
سورهٔ قدر و دیگر مسائل قرائت: نماز › پرسش و پاسخ نماز › «چرا در نماز سورهٔ قدر خوانده میشود؟»
منابع: قرآن مجید، سورهٔ کوثر؛ تفسیر المیزان (علامه طباطبایی)؛ تفسیر نور الثقلین (حویزی)؛ مجمع البیان (طبرسی)؛ آیتالله سیستانی، توضیح المسائل (قرائت).
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ