قرآن مجید در کجاها به نماز فرمان داده است؟
قرآن مجید در جاهای بسیاری از نماز سخن گفته است: گاه به برپا داشتن آن فرمان میدهد، گاه اوقات و طهارت آن را بیان میکند، گاه از نماز پیامبران (ع) یاد میکند، گاه آثار آن را برمیشمارد و گاه به ترککنندگانش هشدار میدهد. واژهای که قرآن برای نماز به کار برده «صلاة» است؛ «نماز» نام فارسی آن است که در فارسی و اردو رواج یافته است. در ادامه، آیات مهم بهاختصار معرفی میشوند.
فرمان برپا داشتن نماز
سورهٔ بقره (۲:۴۳): نماز را برپا دارید، زکات بدهید و با رکوعکنندگان رکوع کنید.
سورهٔ بقره (۲:۲۳۸): بر نمازها، و بهویژه نماز میانه، بهخوبی مراقبت کنید و با فروتنی برای خدا به پا خیزید.
سورهٔ نساء (۴:۱۰۳): نماز در اوقات معیّن بر مؤمنان واجب شده است.
سورهٔ طه (۲۰:۱۳۲): خانوادهٔ خود را به نماز فرمان ده و خود نیز بر آن پایدار باش.
اوقات نماز و طهارت
سورهٔ هود (۱۱:۱۱۴): در دو طرف روز و در پارههایی از شب نماز را برپا دار.
سورهٔ اسراء (۱۷:۷۸): از زوال خورشید تا تاریکی شب نماز را برپا دار، و نیز قرائت فجر را.
سورهٔ مائده (۵:۶): فرمان وضو پیش از نماز، غسل در حال جنابت، و تیمم هنگامی که آب یافت نشود.
پیامبران (ع) و نماز
قرآن نشان میدهد که نماز در شریعت همهٔ پیامبران (ع) بوده است. دعای حضرت ابراهیم (ع) (سورهٔ ابراهیم ۱۴:۴۰):
رَبِّ اجْعَلْنِی مُقیمَ الصَّلاَةِ وَ مِن ذُرِّیتِی
پروردگارا، مرا و از فرزندانم (نیز کسانی را) برپادارندهٔ نماز قرار ده.
حضرت زکریا (ع) هنگامی بشارت فرزند یافت که در محراب نماز میخواند (سورهٔ آل عمران ۳:۳۹):
فَنَادَتْهُ الْمَلَائِكَةُ وَهُوَ قَائِمٌ يُصَلِّي فِي الْمِحْرَابِ
پس فرشتگان او را ندا دادند، در حالی که در محراب ایستاده بود و نماز میخواند.
حضرت عیسی (ع) در گهواره فرمود (سورهٔ مریم ۱۹:۳۱):
وَأَوْصَانِی بِالصَّلَاةِ وَالزَّکَاةِ مَا دُمْتُ حَیًّا
و مرا تا زندهام به نماز و زکات سفارش کرده است.
حضرت اسماعیل (ع) خانوادهٔ خود را به نماز و زکات فرمان میداد (سورهٔ مریم ۱۹:۵۵).
خداوند به حضرت موسی (ع) فرمود: نماز را برای یاد من برپا دار (سورهٔ طه ۲۰:۱۴).
حضرت لقمان (ع) به پسرش اندرز داد: پسرم، نماز را برپا دار (سورهٔ لقمان ۳۱:۱۷).
دربارهٔ پیامبران فرموده است: انجام کارهای نیک و برپا داشتن نماز و دادن زکات را به آنان وحی کردیم (سورهٔ انبیاء ۲۱:۷۳).
نماز همهٔ هستی
به بیان قرآن، هر چه در آسمانها و زمین است به شیوهٔ خود خدا را تسبیح میگوید و نماز میگزارد (سورهٔ نور ۲۴:۴۱):
أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُسَبِّحُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَالطَّيْرُ صَافَّاتٍ ۖ كُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلَاتَهُ وَتَسْبِيحَهُ ۗ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِمَا يَفْعَلُونَ
آیا ندیدهای که هر که در آسمانها و زمین است، و پرندگانِ بالگشوده نیز، خدا را تسبیح میگویند؟ هر یک نماز و تسبیح خود را میداند، و خدا به آنچه میکنند داناست.
آثار نماز
نماز از زشتی و ناپسندی بازمیدارد (سورهٔ عنکبوت ۲۹:۴۵).
از صبر و نماز یاری بجویید (سورهٔ بقره ۲:۴۵).
بهراستی مؤمنانی رستگار شدند که در نمازشان فروتناند (سورهٔ مؤمنون ۲۳:۱–۲).
انسان ناشکیبا آفریده شده است، مگر نمازگزارانی که همواره بر نماز خود پایدارند (سورهٔ معارج ۷۰:۱۹–۲۳).
هشدار دربارهٔ غفلت از نماز
وای بر نمازگزارانی که از نماز خود غافلاند (سورهٔ ماعون ۱۰۷:۴–۵).
از دوزخیان پرسیده میشود: چه چیز شما را به دوزخ کشاند؟ میگویند: ما از نمازگزاران نبودیم (سورهٔ مدثر ۷۴:۴۲–۴۳).
پس از آنان جانشینان ناشایستی آمدند که نماز را تباه کردند و از هوسها پیروی کردند (سورهٔ مریم ۱۹:۵۹).
رکعات نمازهای یومیه: نماز › رکعتهای نماز › «رکعتهای نمازهای روزانه»؛ روش کامل خواندن نماز: نماز › روش خواندن نماز › «روش کامل خواندن نماز — بر اساس فقه شیعه (جعفری)»
منابع: قرآن مجید (شمارهٔ آیات در هر مورد آمده است).
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ