چرا شیعیان نماز تراویح نمیخوانند؟
شیعیان در شبهای ماه رمضان نمازهای مستحب فراوانی میخوانند، ولی هر کس بهتنهایی، نه به جماعت. «تراویح» نام خواندن نماز نافلهٔ شبهای رمضان به جماعت است، و آموزهٔ اهلبیت (ع) این است که نمازهای مستحب (نافله) به جماعت خوانده نمیشوند؛ خود پیامبر خدا (ص) سفارش فرمود که نماز شبهای رمضان در خانه و بهتنهایی خوانده شود. از همین رو شیعیان نماز تراویح نمیخوانند.
تراویح چیست؟
«تراویح» جمع واژهٔ عربی «ترویحه» به معنای درنگی برای استراحت است؛ این نام را به نماز نافلهٔ شبهای رمضان دادهاند که پس از نماز عشا به جماعت خوانده میشود، چون در آن پس از هر چهار رکعت اندکی استراحت میکنند. پرسش اصلی این است که آیا این شیوه — خواندن نافلهٔ رمضان به جماعت — از پیامبر خدا (ص) ثابت شده است یا نه؛ آموزهٔ امامان اهلبیت (ع) این است که ثابت نشده است.
مبنای دیدگاه شیعه
۱. نماز نافله به جماعت خوانده نمیشود
در فقه شیعه جماعت تنها برای نمازهای واجب است؛ خواندن نمازهای مستحب به جماعت، جز در چند مورد استثنا (مانند نماز استسقا برای طلب باران)، جایز نیست. به فتوای آیتالله العظمی سید علی سیستانی نمازهای مستحب را نمیتوان به جماعت خواند، مگر نماز استسقا و نمازهایی که در اصل واجب بودهاند و به سببی مستحب شدهاند، مانند نماز عید فطر و عید قربان در عصر غیبت (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۱۳۸۷)؛ دیدگاه شناختهشدهٔ فقهای شیعه نیز همین است. از امام محمد باقر (ع) و امام جعفر صادق (ع) پرسیدند که آیا نماز نافلهٔ شبهای رمضان را میتوان به جماعت خواند؟ هر دو امام (ع) این سخن پیامبر خدا (ص) را نقل کردند که خواندن نماز نافلهٔ شب رمضان به جماعت بدعت است (تهذیب الاحکام، ج ۳، ص ۶۹–۷۰؛ وسائل الشیعه، ج ۸، ص ۴۵).
۲. سیرهٔ خود پیامبر خدا (ص)
در صحیح بخاری نیز آمده است که پیامبر خدا (ص) چند شب از رمضان در مسجد نماز خواند و گروهی از مردم پشت سر ایشان به نماز ایستادند؛ سپس دیگر بیرون نیامد و فرمود: ترسیدم که این نماز بر شما واجب شود؛ پس در خانههایتان نماز بخوانید، زیرا جز نماز واجب، بهترین نماز انسان نمازی است که در خانه بخواند. یعنی آن حضرت به این نماز شکل جماعت نداد.
۳. تاریخ
بنا بر روایتی دیگر در همان صحیح بخاری، پس از رحلت پیامبر خدا (ص)، در زمان ابوبکر و در روزهای نخست خلافت عمر، مردم این نماز را جداگانه یا در گروههای کوچک میخواندند. سپس عمر مردم را پشت سر یک قاری، ابی بن کعب، گرد آورد و شب بعد که این صحنه را دید، آن را «بدعتی نیکو» خواند. یعنی این شکل جماعت پس از پیامبر خدا (ص) پدید آمد؛ و شکلی از عبادت که پیامبر خدا (ص) آن را بنیان ننهاد و اهلبیت (ع) از آن نهی کردند، پذیرفته نمیشود.
شیعیان در شبهای رمضان چه میخوانند؟
شبهای رمضان نزد شیعیان نیز شبهای عبادت است، ولی نمازهای نافله را فرداً فرداً، یعنی هر کس جداگانه، میخوانند:
نماز شب (یازده رکعت)، که در تمام سال مستحب مؤکد است و در رمضان فضیلتش بیشتر میشود.
هزار رکعت نماز نافلهٔ ماه رمضان که در مفاتیح الجنان آمده است: در بیست شب نخست هر شب بیست رکعت، در ده شب آخر هر شب سی رکعت، و در شبهای نوزدهم، بیستویکم و بیستوسوم هر شب صد رکعت افزون بر آن. اینگونه نمازهای مستحب «رجاءً» (به امید ثواب) خوانده شوند.
اعمال شبهای قدر، دعاها، تلاوت قرآن و استغفار.
نتیجه آنکه شیعیان شبهای رمضان را با عبادت فراوان میگذرانند و همان شکلی از این عبادت را برمیگزینند که از طریق اهلبیت (ع) از پیامبر خدا (ص) به آنان رسیده است: نمازهای مستحب را هر کس بهتنهایی میخواند.
منابع: صحیح بخاری، کتاب صلاة التراویح و باب صلاة اللیل؛ تهذیب الاحکام، ج ۳، ص ۶۹–۷۰، حدیث ۲۲۶؛ وسائل الشیعه (چاپ آلالبیت)، ج ۸، ص ۴۵، ابواب نافلة شهر رمضان، باب ۱۰، حدیث ۱؛ آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۱۳۸۷؛ مفاتیح الجنان، اعمال ماه رمضان؛ توضیح المسائل مراجع، باب نماز جماعت.
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ