چرا شیعیان نماز را با دستهای باز میخوانند؟
شیعیان در نماز دستها را باز میگذارند، زیرا اهلبیت (ع) نماز رسول خدا (ص) را همینگونه به جا آورده و آموختهاند و از بستن دستها در نماز صریحاً نهی کردهاند. در قیام، هر دو دست رها و آویخته است و روی رانها قرار میگیرد.
در روایات، دست بستن «تکفیر» و در فقه «تکتّف» نامیده شده است. در اینجا تکفیر به معنای کافر خواندن کسی نیست، بلکه به معنای ایستادن با گذاشتن یک دست بر دست دیگر به نشانهٔ ادب است — همان حالتی که در روزگاران گذشته مردم با آن در برابر پادشاهان میایستادند.
آموزهٔ اهلبیت (ع)
نماز عبادتی است که هر جزء آن از شریعت گرفته میشود؛ آنچه ثابت نشده باشد، نمیتوان جزء نماز قرار داد. ما روش نماز را از ائمهٔ اهلبیت (ع) گرفتهایم که بزرگترین وارثان سنت رسول خدا (ص) هستند. چند روایت در این باره:
نماز امام جعفر صادق (ع): حماد بن عیسی از امام (ع) خواست که نماز درست و کامل را به او بیاموزد. امام (ع) راست و رو به قبله ایستاد، هر دو دست را رها کرد و روی رانها گذاشت و انگشتان را به هم چسباند، سپس از آغاز تا سلام تمام نماز را خواند و نشان داد و فرمود: ای حماد، اینگونه نماز بخوان. در سراسر این نماز هیچ سخنی از بستن دستها نیست. (الکافی، ج ۳؛ من لا یحضره الفقیه، ج ۱)
نهی صریح: محمد بن مسلم از امام محمد باقر (ع) یا امام جعفر صادق (ع) پرسید: اگر کسی در نماز دست راستش را بر دست چپ بگذارد، چگونه است؟ فرمود: «این تکفیر است؛ چنین نکند.» (تهذیب الاحکام، ج ۲؛ وسائل الشیعه، ابواب قواطع الصلاة، باب ۱۵)
آداب قیام: امام محمد باقر (ع) در آموزش آداب نماز به زراره فرمود که همهٔ توجهت را به نماز بده و تکفیر نکن، زیرا این کار مجوسیان است. در روایتی دیگر فرمود که دستها را رها کن، انگشتانت را در هم فرو نبر و دستها را روی رانها، برابر زانوها بگذار. (الکافی، ج ۳)
سخن امیرالمؤمنین (ع): مسلمان هنگامی که در نماز در برابر خدا میایستد، دستهایش را (بر روی هم) جمع نکند، زیرا در این کار همانندی با اهل کفر، یعنی مجوسیان، است. (شیخ صدوق، الخصال، حدیث اربعمائة)
در کتابهای حدیثی اهل سنت
در کتابهای حدیثی اهل سنت نیز وصفی از نماز رسول خدا (ص) آمده است که در آن هیچ یادی از بستن دستها نیست؛ برای نمونه:
ابوحمید ساعدی، از صحابه، در جمعی از صحابه نماز رسول خدا (ص) را به تفصیل وصف کرد — بالا بردن دستها هنگام تکبیر، رکوع، سجده و نشستن — اما از بستن دستها یادی نکرد. (صحیح بخاری؛ سنن ابیداوود)
شیعیان در این مسئله از اهلبیت (ع) پیروی میکنند، همان کسانی که رسول خدا (ص) امت را به چنگ زدن به آنان در کنار قرآن سفارش فرمود.
حکم شرعی
بنا بر فتوای آیتالله العظمی سید علی سیستانی، دست بستن در نماز به قصد ادب و فروتنی، بنا بر احتیاط واجب نماز را باطل میکند؛ و اگر بهعنوان دستور شرع انجام شود، حرام نیز هست. اما اگر از روی فراموشی، از سر ناچاری، در حال تقیه یا به سببی دیگر — مثلاً برای خاراندن دست — یک دست روی دست دیگر قرار گیرد، اشکالی ندارد. (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۱۱۱۲، مبطل سوم، و مسئلهٔ ۱۱۱۶) به فتوای مرجع تقلید خود مراجعه کنید.
در قیام دستها را چگونه بگذاریم؟
راست بایستید، هر دو دست را به دو پهلو رها کنید و روی رانها بگذارید، با انگشتانِ به هم چسبیده — همانگونه که امام صادق (ع) برای حماد انجام داد و نشان داد. نگاهتان به جای سجده باشد.
حکم دست بستن در حال تقیه یا ناچاری: نماز › پرسش و پاسخ نماز › «آیا در حال تقیه یا ناچاری میتوان با دست بسته نماز خواند؟»
روش کامل نماز: نماز › روش خواندن نماز › «روش کامل خواندن نماز — بر اساس فقه شیعه (جعفری)»
منابع: الکافی، ج ۳ (کتاب الصلاة)؛ من لا یحضره الفقیه، ج ۱؛ تهذیب الاحکام، ج ۲؛ شیخ صدوق، الخصال؛ وسائل الشیعه (ابواب افعال الصلاة، باب ۱؛ ابواب قواطع الصلاة، باب ۱۵)؛ صحیح بخاری، کتاب الأذان؛ سنن ابیداوود، کتاب الصلاة؛ آیتالله سیستانی، توضیح المسائل (مبطلات نماز).
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ