قرآن چند سجدهٔ واجب دارد و چگونه انجام میشود؟
در چهار سورهٔ قرآن مجید، در هر کدام آیهای هست که با خواندن آن یا گوش دادن به آن، بیدرنگ سجده واجب میشود: سورهٔ سجده (۳۲) آیهٔ ۱۵، سورهٔ فصلت (۴۱) آیهٔ ۳۷، سورهٔ نجم (۵۳) آیهٔ ۶۲، و سورهٔ علق (۹۶) آیهٔ ۱۹. به محض پایان یافتن آیه باید سجده کرد؛ برای این کار گذاشتن پیشانی بر مُهر همراه با نیت کافی است. احکام زیر بر اساس فتاوای آیتالله العظمی سید علی سیستانی است؛ به فتوای مرجع تقلید خود مراجعه کنید.
سجده چه وقت واجب میشود
کسی که یکی از این چهار آیه را خودش بخواند یا به آن گوش فرا دهد، باید به محض پایان آیه سجده کند. اگر فراموش کند، هر وقت یادش آمد سجده کند.
اگر آیه بیقصد به گوش کسی برسد، سجده بر او واجب نیست، اما بهتر است سجده کند (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۱۰۷۹).
اگر کسی هنگام شنیدن آیه، خودش نیز همراه آن بخواند، دو سجده واجب است (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۱۰۸۰).
اگر کسی این آیه را در تلاوت زنده از رادیو بشنود، سجده واجب است؛ تلاوت ضبطشده (نوار، صدای ضبطشده یا برنامهٔ رادیویی از پیش ضبطشده) سجده را واجب نمیکند (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۱۰۸۲).
اگر آیه را از کسی که خواب است، یا از دیوانه، یا از کودکی که آیات قرآن را تشخیص نمیدهد بشنود، باز هم سجده واجب است (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۱۰۸۲).
سجده را چگونه انجام دهیم
به نیت سجده پیشانی را بر چیزی بگذارید که سجده بر آن صحیح است، مانند مُهر (این احتیاط واجب است). احتیاط مستحب آن است که دیگر اعضا نیز مانند سجدهٔ نماز بر زمین باشند (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۱۰۸۴).
جای سجده نباید غصبی باشد؛ این احتیاط واجب است (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۱۰۸۳).
وضو یا غسل، رو به قبله بودن، پوشاندن بدن مانند نماز، و پاک بودن بدن یا جای سجده شرط نیست (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۱۰۸۳).
گفتن ذکر واجب نیست و تنها گذاشتن پیشانی کافی است؛ اما ذکر مستحب است و این ذکر نقل شده است (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۱۰۸۵):
لَا إِلٰهَ إِلَّا اللهُ حَقًّا حَقًّا، لَا إِلٰهَ إِلَّا اللهُ إِيْمَانًا وَتَصْدِيْقًا، لَا إِلٰهَ إِلَّا اللهُ عُبُوْدِيَّةً وَرِقًّا، سَجَدْتُ لَكَ يَا رَبِّ تَعَبُّدًا وَرِقًّا، لَا مُسْتَنْكِفًا وَلَا مُسْتَكْبِرًا، بَلْ أَنَا عَبْدٌ ذَلِيْلٌ ضَعِيْفٌ خَائِفٌ مُسْتَجِيْرٌ
معبودی جز خدا نیست، بهراستی، بهراستی؛ معبودی جز خدا نیست، از روی ایمان و تصدیق؛ معبودی جز خدا نیست، از روی بندگی و فروتنی. پروردگارا! از روی پرستش و فروتنی برای تو سجده کردم، نه از سر سرپیچی و نه از سر تکبر؛ بلکه من بندهای خوار، ناتوان، ترسان و پناهجویم.
چند نکتهٔ دیگر
به نظر مراجع، خواندن این آیات سجدهدار در حال جنابت یا حیض حرام است (به نظر برخی، بنا بر احتیاط، خواندن تمام سوره)؛ به فتوای مرجع خود مراجعه کنید.
در نماز واجب نباید هیچیک از این چهار سوره را خواند. شنیدن آیهٔ سجده در اثنای نماز حکم جداگانهای دارد؛ آن را در توضیح المسائل مرجع خود ببینید.
در برخی جاهای دیگر قرآن نیز سجده آمده است؛ در آنجا سجده مستحب است، نه واجب.
پیشانی را در سجدهٔ نماز بر چه چیزی بگذاریم: نماز › روش خواندن نماز › «مسائل مهم نماز — پرسش و پاسخ»
منابع: آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسائل ۱۰۷۹ تا ۱۰۸۵. به فتوای مرجع تقلید خود مراجعه کنید.
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ