در نماز کدام تشهد را بخوانیم و آیا تشهدِ طولانیتر بهتر است؟
تشهد واجب همان تشهد کوتاهی است که همهٔ مراجع تقلید آموزش میدهند و شیعیان همواره آن را خواندهاند: گواهی به یگانگی خدا، گواهی به بندگی و رسالت حضرت محمد (ص)، و صلوات بر محمد و آل محمد (ع). خواندن همین مقدار تشهد را کامل میکند. افزودن برخی کلمات مستحب پیش و پس از آن ثواب دارد، به شرط آنکه الفاظ واجب تغییر نکند و جملهای که مراجع آن را جزو تشهد نمیدانند به آن افزوده نشود.
تشهد واجب
در نماز دو رکعتی پس از دو سجدهٔ رکعت دوم، و در نماز سه رکعتی و چهار رکعتی پس از رکعت دوم و رکعت آخر، نشسته این را میخوانند:
اَشْهَدُ اَنْ لَّاۤ اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَحْدَهٗ لَا شَرِيْكَ لَهٗ
وَاَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهٗ وَرَسُوْلُهٗ
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ
Ash-hadu an lā ilāha illallāhu waḥdahū lā sharīka lah, wa ash-hadu anna Muḥammadan ʿabduhū wa rasūluh. Allāhumma ṣalli ʿalā Muḥammadin wa āli Muḥammad.
گواهی میدهم که معبودی جز خدا نیست، یگانه است و شریکی ندارد؛ و گواهی میدهم که محمد بنده و فرستادهٔ اوست. خدایا! بر محمد و آل محمد درود فرست.
طبق فتوای آیتالله العظمی سید علی سیستانی، این الفاظ باید به عربی صحیح، پشت سر هم و به شیوهٔ معمول ادا شود (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسائل ۱۰۸۶ و ۱۰۸۷). بنابراین مهمترین نکته آن است که تلفظ تشهد را نزد کسی که آن را میداند درست کنید و هنگام خواندن، معنای آن را در نظر داشته باشید.
افزودههای مستحب
به نظر آیتالله سیستانی این امور در تشهد مستحب است:
پیش از آغاز تشهد گفتن «الحمد لله»، یا گفتن «بسم الله و بالله، و الحمد لله، و خیر الاسماء لله» — یعنی به نام خدا و به یاری خدا، همهٔ ستایشها از آن خداست و بهترین نامها از آن خداست.
پس از صلوات گفتن «و تقبل شفاعته و ارفع درجته» — یعنی (خدایا) شفاعت او را بپذیر و درجهاش را بالا ببر.
نشستن بهگونهای که سنگینی بدن بر ران چپ باشد، گذاشتن دستها بر رانها و نگاه کردن به دامن (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۱۰۸۹).
روایات تشهدهای طولانی
در کتابهای حدیث از اهلبیت (ع) تشهدهای طولانیتری نیز نقل شده است؛ برای نمونه روایت ابوبصیر از امام جعفر صادق (ع) (تهذیب الاحکام) که ستایش خدا، گواهی به رسالت و اقرار به حق بودن قیامت، بهشت و دوزخ را در بر دارد. آن بخش از آنها را که ذکر، دعا و صلوات است، میتوان در نماز خواند، زیرا ذکر و دعا در نماز جایز است. اما چند نکته باید روشن باشد:
هیچ تشهد طولانیای واجب نیست. «کمارزش» خواندن تشهد کوتاه یا آن را زادهٔ دوران تقیه دانستن درست نیست؛ این تشهد از روایات خود امامان (ع) گرفته شده و فتوای همهٔ مراجع بر همین است.
متن طولانیای که برخی با عنوان «تشهد افضل» عرضه میکنند، از کتابی به نام «فقه الرضا» گرفته شده است. انتساب این کتاب به امام علی بن موسی الرضا (ع) نزد علما محل تردید است، از این رو فقها هیچ حکم واجبی را بر آن بنا نمیکنند.
در این متن گواهی به ولایت حضرت علی (ع) نیز آمده است. ایمان به ولایت پایهٔ دین ماست، اما به نظر مراجع افزودن این گواهی به تشهد درست نیست (استفتاء از دفتر آیتالله سیستانی). توضیح آن در پرسش بعدی آمده است.
خلاصه آنکه بهترین تشهد همان است که الفاظ واجب در آن درست ادا شود و با حضور قلب خوانده شود، و اگر خواستید، کلمات مستحبی که مراجع گفتهاند نیز همراه آن گفته شود.
روش کامل نماز: نماز › روش خواندن نماز › «روش کامل خواندن نماز — بر اساس فقه شیعه (جعفری)»
گواهی به ولایت علی (ع) در تشهد: نماز › پرسش و پاسخ نماز › «آیا در تشهد نماز باید به ولایت امام علی (ع) شهادت داد؟» · این گواهی در اذان: نماز › پرسش و پاسخ نماز › «چرا شیعیان در اذان «اشهد انّ علیاً ولیّ الله» میگویند؟»
منابع: تهذیب الاحکام، کتاب الصلاة؛ وسائل الشیعه، ابواب تشهد؛ آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسائل ۱۰۸۶ تا ۱۰۹۰. به فتوای مرجع تقلید خود نیز مراجعه کنید.
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ