نمازهای واجب کداماند؟
بر هر مسلمان بالغ و عاقل روزانه پنج نماز واجب است: صبح، ظهر، عصر، مغرب و عشا — روی هم هفده (۱۷) رکعت. افزون بر اینها، برخی نمازها در شرایط خاص واجب میشوند: نماز آیات، نماز میت، نماز طواف واجب، نمازهای قضای پدر (بر پسر بزرگتر)، و نمازهایی که به سبب اجاره، نذر، قسم یا عهد واجب شوند.
نمازهای پنجگانهٔ روزانه
نماز صبح (فجر): دو (۲) رکعت
نماز ظهر: چهار (۴) رکعت
نماز عصر: چهار (۴) رکعت
نماز مغرب: سه (۳) رکعت
نماز عشا: چهار (۴) رکعت
در سفر شرعی، نمازهای چهاررکعتی (ظهر، عصر، عشا) دو رکعتی خوانده میشوند؛ از نماز صبح و مغرب چیزی کم نمیشود. قضای هر نماز روزانهای که در وقتش خوانده نشود، واجب است. نماز جمعه نیز از نمازهای روزانه به شمار میآید؛ حکم آن در زمان غیبت در صفحهای جداگانه آمده است.
رکعات و جزئیات آنها: نماز › رکعتهای نماز › «رکعتهای نمازهای روزانه» — نماز جمعه: نماز › پرسش و پاسخ نماز › «حکم نماز جمعه در عصر غیبت امام زمان (عج) چیست؟»
نمازهایی که در شرایط خاص واجب میشوند
به فتوای آیتالله العظمی سید علی سیستانی، در دوران غیبت امام زمان (عج) افزون بر نمازهای روزانه این نمازها واجباند (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، بخش «نمازهای واجب»):
نماز آیات: هنگام گرفتن خورشید، گرفتن ماه و زلزله، و هر حادثهٔ آسمانی یا زمینی که بیشتر مردم را بترساند. روش آن: نماز › نمازهای ویژه › «نماز آیات»
نماز میت (نماز جنازه): این نماز واجب کفایی است — اگر عدهای آن را به جا آورند، تکلیف از دیگران برداشته میشود، و اگر هیچکس نخواند، همه گناهکارند. روش آن: نماز › نمازهای ویژه › «روش نماز میت»
نماز طواف واجب: دو رکعت نماز پس از طواف واجب حج یا عمره، که پشت مقام ابراهیم (ع) خوانده میشود.
نمازهای قضای پدر: نمازهای واجبی که از پدر مؤمن فوت شده است — نمازهایی که میتوانست در زندگیاش قضا کند و از روی نافرمانی عمداً ترکشان نکرده بود — بنا بر احتیاط واجب، پس از وفات پدر قضایشان بر عهدهٔ پسر بزرگتر اوست: یا خودش بخواند یا کسی را اجیر کند. قضای نمازهای مادر بر پسر واجب نیست، اما بهتر است آنها را نیز به جا آورد. (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۱۳۷۰)
نمازهای اجاره، نذر، قسم و عهد: کسی که در برابر مزد، نماز خواندن از طرف دیگری (مثلاً شخصی درگذشته) را بر عهده بگیرد، یا برای خدا نذر کند، قسم بخورد یا عهد ببندد که نماز معیّنی را بخواند، آن نماز بر او واجب میشود.
نماز «منّت»
آنچه در زبان اردو «منّت» نامیده میشود، در فقه همان «نذر» است، نه نوعی جداگانه. نذر همیشه برای خداست؛ البته میتوان ثواب نماز نذری یا هر کار نیکی را به رسول خدا (ص) یا یکی از امامان (ع) هدیه کرد. هرگاه آنچه برایش نذر کرده بود برآورده شود، خواندن نماز نذر واجب است.
جز اینها، همهٔ نمازهای دیگر — نافلههای روزانه، نماز شب و نمازهای منسوب به امامان (ع) — مستحباند.
نمازهای مستحب: نماز › پرسش و پاسخ نماز › «نمازهای نافله چند رکعتاند و کی خوانده میشوند؟»
منابع: آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، بخش «نمازهای واجب» و احکام نماز قضا؛ العروة الوثقی، کتاب الصلاة.
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ