وقت نماز ظهر و عصر از کی تا کی است؟
وقت نماز ظهر از زوال آغاز میشود — یعنی هنگامی که خورشید از میانهٔ آسمان میگذرد و رو به مغرب مایل میشود — و وقت هر دو نماز ظهر و عصر تا غروب آفتاب ادامه دارد. نخست ظهر خوانده میشود و سپس عصر؛ عصر را میتوان بلافاصله پس از ظهر خواند و میتوان جداگانه و دیرتر به جا آورد (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۷۱۷). این فتوای آیتالله العظمی سید علی سیستانی است؛ به فتوای مرجع تقلید خود مراجعه کنید.
قرآن مجید در سورهٔ اسراء (بنیاسرائیل)، آیهٔ ۷۸، به برپا داشتن نماز از «دُلوک شمس»، یعنی مایل شدن خورشید، فرمان میدهد و امامان اهلبیت (ع) دلوک را همان زوال دانستهاند.
زوال را چگونه بشناسیم؟
با محاسبه: به نظر آیتالله سیستانی، ظهر شرعی (زوال) هنگامی است که نیمی از روز گذشته باشد، یعنی میانهٔ طلوع و غروب آفتاب. مثلاً اگر روز دوازده ساعت باشد، شش ساعت پس از طلوع، و اگر سیزده ساعت باشد، شش ساعت و نیم پس از طلوع (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۷۱۷).
با سایه: چوبی راست را در زمین هموار بهطور عمودی فرو کنید. از صبح سایهٔ آن رفتهرفته کوتاه میشود؛ هنگامی که کوتاه شدنش متوقف شود و دوباره رو به بلندی بگذارد — یا در جایی که سایه به کلی از میان میرود، هنگامی که دوباره در سمت مشرق پدیدار شود — زوال فرا رسیده است.
امروزه: وقت ظهر را در یک جدول اوقات شرعی یا برنامهٔ معتبر شیعی (جعفری) ببینید.
پایان وقت و ترتیب
وقت ظهر و عصر با غروب آفتاب به پایان میرسد؛ اینکه برای نماز مغرب باید تا برطرف شدن سرخی مشرق صبر کرد، مسئلهٔ جداگانهای است.
طبق فتوای آیتالله سیستانی، اگر نماز عصر عمداً پیش از ظهر خوانده شود، باطل است. اما اگر وقت چنان تنگ شده باشد که فقط یک نماز را بتوان خواند، عصر را بخوانید؛ ظهر قضا خواهد شد (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۷۱۷).
اگر کسی از روی اشتباه تمام نماز عصر را پیش از ظهر خواند، نمازش صحیح است و اکنون ظهر را بخواند. احتیاط مستحب آن است که این چهار رکعت دوم را به نیت «ما فی الذمه» (آنچه بر عهده دارد) بخواند (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۷۱۷).
اگر در اثنای نماز عصر یادش بیاید که ظهر را نخوانده است، نیت را به ظهر برگرداند — یعنی آنچه خوانده و آنچه از این پس میخواند همه ظهر باشد — نماز را تمام کند و سپس عصر را بخواند (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۷۱۸).
با هم بخوانیم یا جدا؟
هر دو صحیح است. خواندن نماز در اول وقت افضل است و در روایات برای هر نماز وقت فضیلتی نیز آمده که خواندن نماز در آن بهتر است؛ برای چگونگی محاسبهٔ آن به توضیح المسائل مرجع خود مراجعه کنید. به تأخیر انداختن نماز تا آخر وقت بدون دلیل، کار پسندیدهای نیست.
دلایل جمع میان دو نماز: نماز › پرسش و پاسخ نماز › «چرا شیعیان نماز ظهر و عصر، و مغرب و عشا را با هم میخوانند؟»
اوقات نمازهای پنجگانه به اختصار: نماز › روش خواندن نماز › «مسائل مهم نماز — پرسش و پاسخ»
منابع: قرآن مجید (اسراء ۱۷:۷۸)؛ الکافی، ج ۳، کتاب الصلاة (ابواب مواقیت)؛ آیتالله سیستانی، توضیح المسائل (وقت نماز ظهر و عصر).
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ