در سفر چه وقت نماز شکسته (قصر) میشود؟
هرگاه سفر دستکم هشت فرسخ شرعی باشد — به نظر آیتالله العظمی سید علی سیستانی تقریباً ۴۴ کیلومتر (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، نماز مسافر، شرط اوّل) — و دیگر شرایط سفر نیز فراهم باشد، مسافر نمازهای چهاررکعتی ظهر، عصر و عشا را دو رکعت میخواند. نماز صبح و مغرب تغییری نمیکند. شکستهخواندن نماز از هنگامی آغاز میشود که انسان از شهر خود بیرون برود و به «حدّ ترخّص» برسد. احکام زیر بر اساس فتاوای آیتالله سیستانی است؛ به فتوای مرجع تقلید خود مراجعه کنید.
مسافت چگونه حساب میشود
اگر مسیر رفت بهتنهایی هشت فرسخ باشد، نماز شکسته است.
اگر رفت و برگشت روی هم هشت فرسخ باشد نیز نماز شکسته است، هرچند رفت یا برگشت بهتنهایی کمتر از چهار فرسخ باشد — مثلاً سه فرسخ رفت و پنج فرسخ برگشت (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۱۲۵۸).
اگر همان روز یا همان شب برنگردد نیز نماز شکسته است؛ ولی در این صورت احتیاط مستحب آن است که نماز را تمام هم بخواند (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۱۲۵۹).
اگر مسافت حتی اندکی کمتر از هشت فرسخ باشد، یا نداند که به هشت فرسخ میرسد یا نه، نماز را تمام بخواند؛ در صورت شک، تحقیق لازم نیست (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۱۲۶۰).
برخی از مراجع شرط میدانند که مسیر رفت دستکم چهار فرسخ باشد؛ از این رو مقلدان مراجع دیگر بهویژه در این مسئله به فتوای مرجع خود مراجعه کنند.
شرایط هشتگانهٔ نماز شکسته
سفر کمتر از هشت فرسخ نباشد.
از آغاز سفر قصد پیمودن هشت فرسخ را داشته باشد.
در بین راه از قصد خود برنگردد.
پیش از پیمودن هشت فرسخ، قصد نداشته باشد از وطن خود بگذرد و در آنجا توقف کند، یا ده روز یا بیشتر در جایی بماند.
سفر برای کار حرام نباشد.
از خانهبهدوشانی نباشد که جای ثابتی برای زندگی ندارند.
کثیرالسفر نباشد (مانند کسی که شغلش سفر است) — جزئیات آن را در توضیح المسائل مرجع خود ببینید.
اگر سفر را از شهر خود آغاز میکند، به حدّ ترخّص برسد (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، نماز مسافر: شرایط هشتگانه).
حدّ ترخّص چیست
به نظر آیتالله سیستانی، حدّ ترخّص جایی است که مردم شهر — از جمله ساکنان حومهٔ شهر — به سبب دوری، مسافر را نبینند؛ و نشانهٔ آن این است که مسافر نیز آنان را نبیند (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۱۳۰۴). پیش از رسیدن به این نقطه، نماز تمام خوانده میشود.
چند نکتهٔ دیگر
کسی که قصد دارد ده روز یا بیشتر در جایی بماند، در آنجا نماز را تمام میخواند.
قضای نماز چهاررکعتیای که در سفر قضا شده نیز دو رکعت است، هرچند در وطن خوانده شود.
نماز شکسته امتیازی اختیاری نیست که بشود به دلخواه از آن گذشت؛ اگر شرایط فراهم باشد، دو رکعت خواندن واجب است.
نماز مسافر، قضا و مسائل دیگر: نماز › روش خواندن نماز › «مسائل مهم نماز — پرسش و پاسخ»
منابع: آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، باب نماز مسافر، مسائل ۱۲۵۸ تا ۱۲۶۰ و ۱۳۰۴. به فتوای مرجع تقلید خود مراجعه کنید.
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ