نماز امیرالمؤمنین (ع)
نماز امیرالمؤمنین (ع) نمازی مستحب و چهار رکعتی است که در هر رکعت آن سورهٔ اخلاص پنجاه بار خوانده میشود. شیخ طوسی (ره) و سید بن طاووس (ره) از امام جعفر صادق (ع) روایت کردهاند که هر کس این چهار رکعت را بخواند، از گناهانش بیرون میآید همانند روزی که از مادر زاده شده بود، و حاجتهایش برآورده میشود.
در مفاتیح الجنان این نماز در اعمال روز جمعه آمده است و در روایات، خواندن آن در شب و روز جمعه فضیلتی ویژه دارد؛ با این حال در هر روزی میتوان آن را خواند.
در یک نگاه
چهار رکعت که مانند دیگر نمازهای مستحب دو رکعت دو رکعت خوانده میشود: پس از هر دو رکعت، تشهد و سلام.
در هر رکعت سورهٔ حمد یک بار و سورهٔ اخلاص (توحید) ۵۰ بار — در کل نماز ۲۰۰ بار. رکوع و سجدهها و تشهد به روال معمول است.
نیت، قصد قلبی است: «دو رکعت نماز امیرالمؤمنین (ع) میخوانم قربةً الی الله»؛ به زبان آوردن آن لازم نیست.
روش خواندن
رکعت اول: سورهٔ حمد، سپس سورهٔ اخلاص ۵۰ بار، سپس رکوع و دو سجده.
رکعت دوم: به همین شکل، سپس تشهد و سلام.
سپس برخیزید، دوباره نیت دو رکعت کنید و آن را نیز دقیقاً به همین شکل بخوانید و در پایان تشهد و سلام بگویید.
پس از نماز: تسبیح امیرالمؤمنین (ع)
پس از فراغت از نماز این دعا را بخوانید که به تسبیح امیرالمؤمنین (ع) معروف است:
سُبْحَانَ مَنْ لَا تَبِيْدُ مَعَالِمُهُ سُبْحَانَ مَنْ لَا تَنْقُصُ خَزَاۤئِنُهُ سُبْحَانَ مَنْ لَا اضْمِحْلَالَ لِفَخْرِهِ سُبْحَانَ مَنْ لَا يَنْفَدُ مَا عِنْدَهُ سُبْحَانَ مَنْ لَا انْقِطَاعَ لِمُدَّتِهِ سُبْحَانَ مَنْ لَا يُشَارِكُ اَحَدًا فِي اَمْرِهِ سُبْحَانَ مَنْ لَاۤ اِلٰهَ غَيْرُهُ
پاک است آنکه نشانههایش از میان نمیرود. پاک است آنکه گنجینههایش کاستی نمیگیرد. پاک است آنکه شکوهش را زوالی نیست. پاک است آنکه آنچه نزد اوست پایان نمیپذیرد. پاک است آنکه دورانش را گسستی نیست. پاک است آنکه کسی را در کار خود شریک نمیسازد. پاک است آنکه معبودی جز او نیست.
سپس حاجتهای خود را از خدا بخواهید و پس از آن این دعا را بخوانید:
يَا مَنْ عَفَا عَنِ السَّيِّئَاتِ وَ لَمْ يُجَازِ بِهَا اِرْحَمْ عَبْدَكَ يَا اَللهُ نَفْسِيْ نَفْسِيْ اَنَا عَبْدُكَ يَا سَيِّدَاهُ اَنَا عَبْدُكَ بَيْنَ يَدَيْكَ اَيَا رَبَّاهُ، إِلَهِيْ بِكَيْنُوْنَتِكَ يَا اَمَلَاهُ يَا رَحْمَانَاهُ يَا غِيَاثَاهُ عَبْدُكَ عَبْدُكَ لَا حِيْلَةَ لَهُ يَا مُنْتَهٰى رَغْبَتَاهُ يَا مُجْرِيَ الدَّمِ فِي عُرُوْقِي [عَبْدُكَ] يَا سَيِّدَاهُ يَا مَالِكَاهُ اَيَا هُوَ اَيَا هُوَ يَا رَبَّاهُ عَبْدُكَ عَبْدُكَ لَا حِيْلَةَ لِيْ وَ لَا غِنٰى بِيْ عَنْ نَفْسِيْ وَ لَا اَسْتَطِيْعُ لَهَا ضَرًّا وَ لَا نَفْعًا وَ لَا اَجِدُ مَنْ اُصَانِعُهُ تَقَطَّعَتْ اَسْبَابُ الْخَدَاۤئِعِ عَنِّي وَ اضْمَحَلَّ كُلُّ مَظْنُوْنٍ عَنِّي اَفْرَدَنِي الدَّهْرُ اِلَيْكَ فَقُمْتُ بَيْنَ يَدَيْكَ هٰذَا الْمَقَامَ يَا إِلَهِيْ بِعِلْمِكَ كَانَ هٰذَا كُلُّهُ فَكَيْفَ اَنْتَ صَانِعٌ بِيْ وَ لَيْتَ شِعْرِيْ كَيْفَ تَقُوْلُ لِدُعَاۤئِي اَ تَقُوْلُ نَعَمْ اَمْ تَقُوْلُ لَا، فَاِنْ قُلْتَ لَا فَيَا وَيْلِيْ يَا وَيْلِيْ يَا وَيْلِيْ يَا عَوْلِيْ يَا عَوْلِيْ يَا عَوْلِيْ يَا شِقْوَتِيْ يَا شِقْوَتِيْ يَا شِقْوَتِيْ يَا ذُلِّيْ يَا ذُلِّيْ يَا ذُلِّيْ اِلٰى مَنْ وَ مِمَّنْ اَوْ عِنْدَ مَنْ اَوْ كَيْفَ اَوْ مَا ذَا اَوْ اِلٰى اَيِّ شَيْءٍ اَلْجَاُ وَ مَنْ اَرْجُوْ وَ مَنْ يَجُوْدُ عَلَيَّ بِفَضْلِهِ حِيْنَ تَرْفُضُنِيْ يَا وَاسِعَ الْمَغْفِرَةِ وَ اِنْ قُلْتَ نَعَمْ كَمَا هُوَ الظَّنُّ بِكَ وَ الرَّجَاۤءُ لَكَ فَطُوْبٰى لِيْ اَنَا السَّعِيْدُ وَ اَنَا الْمَسْعُوْدُ فَطُوْبٰى لِيْ وَ اَنَا الْمَرْحُوْمُ، يَا مُتَرَحِّمُ يَا مُتَرَئِّفُ يَا مُتَعَطِّفُ يَا مُتَجَبِّرُ [مُتَحَنِّنُ] يَا مُتَمَلِّكُ يَا مُقْسِطُ لَا عَمَلَ لِيْ اَبْلُغُ بِهِ نَجَاحَ حَاجَتِيْ أَسْأَلُكَ بِاسْمِكَ الَّذِيْ جَعَلْتَهُ فِي مَكْنُوْنِ غَيْبِكَ وَ اسْتَقَرَّ عِنْدَكَ فَلَا يَخْرُجُ مِنْكَ اِلٰى شَيْءٍ سِوَاكَ أَسْأَلُكَ بِهِ وَ بِكَ وَ بِهِ فَاِنَّهُ اَجَلُّ وَ اَشْرَفُ اَسْمَاۤئِكَ لَا شَيْءَ لِيْ غَيْرُ هٰذَا وَ لَا اَحَدَ اَعْوَدُ عَلَيَّ مِنْكَ يَا كَيْنُوْنُ يَا مُكَوِّنُ يَا مَنْ عَرَّفَنِيْ نَفْسَهُ يَا مَنْ اَمَرَنِيْ بِطَاعَتِهِ يَا مَنْ نَهَانِيْ عَنْ مَعْصِيَتِهِ وَ يَا مَدْعُوُّ يَا مَسْئُوْلُ يَا مَطْلُوْبًا اِلَيْهِ رَفَضْتُ وَصِيَّتَكَ الَّتِيْ اَوْصَيْتَنِيْ وَ لَمْ اُطِعْكَ وَ لَوْ اَطَعْتُكَ فِيْمَا اَمَرْتَنِيْ لَكَفَيْتَنِيْ مَا قُمْتُ اِلَيْكَ فِيْهِ وَ اَنَا مَعَ مَعْصِيَتِيْ لَكَ رَاجٍ، فَلَا تَحُلْ بَيْنِيْ وَ بَيْنَ مَا رَجَوْتُ يَا مُتَرَحِّمًا لِيْ اَعِذْنِيْ مِنْ بَيْنِ يَدَيَّ وَ مِنْ خَلْفِيْ وَ مِنْ فَوْقِي وَ مِنْ تَحْتِي وَ مِنْ كُلِّ جِهَاتِ الْاِحَاطَةِ بِيْ اَللّٰهُمَّ بِمُحَمَّدٍ سَيِّدِيْ وَ بِعَلِيٍّ وَلِيِّيْ وَ بِالْاَئِمَّةِ الرَّاشِدِيْنَ عَلَيْهِمُ السَّلَامُ اِجْعَلْ عَلَيْنَا صَلَوَاتِكَ وَ رَأْفَتَكَ وَ رَحْمَتَكَ وَ اَوْسِعْ عَلَيْنَا مِنْ رِّزْقِكَ وَ اقْضِ عَنَّا الدَّيْنَ وَ جَمِيْعَ حَوَاۤئِجِنَا يَا اَللهُ يَا اَللهُ يَا اَللهُ اِنَّكَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ
ای آنکه از بدیها درگذشت و کیفرشان نداد، بر بندهات رحم کن. ای خدا، جانم، جانم! من بندهٔ توام، ای سرور من! من بندهٔ توام که در برابرت ایستادهام، ای پروردگار من! معبودا، به حق هستیات، ای امید من، ای رحمان، ای فریادرس! بندهات، بندهات، که هیچ چارهای ندارد. ای نهایت اشتیاق من، ای روانکنندهٔ خون در رگهایم، [بندهات،] ای سرور من، ای مالک من، ای او، ای او، ای پروردگار من! بندهات، بندهات؛ مرا هیچ چارهای نیست، از خویشتن بینیاز نیستم، برای خود توان هیچ زیان و سودی ندارم و کسی را نمییابم که با دلجویی از او کارم را پیش ببرم. همهٔ رشتههای چاره و ترفند از من گسست و هر تکیهگاهی که گمان میکردم دارم، از میان رفت. روزگار مرا تنها به سوی تو فرستاد، پس در این جایگاه در برابرت ایستادم. معبودا، همهٔ اینها در علم تو روی داد؛ اکنون با من چه خواهی کرد؟ کاش میدانستم به دعایم چه پاسخ میدهی: آیا میگویی آری یا میگویی نه؟ اگر بگویی نه، ای وای من! ای درماندگی من! ای بدبختی من! ای خواری من! (هر یک سه بار) پس به چه کسی، از چه کسی، یا نزد چه کسی، یا چگونه، یا با چه، یا به چه چیز پناه برم؟ به چه کسی امید بندم و چه کسی با فضل خود بر من بخشش کند، آنگاه که تو مرا برانی، ای که آمرزشت فراخ است؟ و اگر بگویی آری، چنانکه گمان به تو و امید به تو همین است، پس خوشا به حال من! من خوشبختم، من نیکبختم؛ خوشا به حال من که مورد رحمتم. ای رحمکننده، ای رأفتورز، ای مهرورز، ای جبّار [ای مهربانِ دلسوز]، ای فرمانروا، ای دادگر! مرا عملی نیست که با آن به برآمدن حاجتم برسم. از تو میخواهم به حق نامت که آن را در نهانخانهٔ غیبت نهادی، نزد تو قرار گرفت و از تو به سوی چیزی جز تو بیرون نمیرود. به حق آن، به حق تو و باز به حق آن از تو میخواهم، که آن بزرگترین و شریفترین نامهای توست. مرا جز این چیزی نیست و هیچکس بیش از تو بر من احسان نمیکند. ای همیشه موجود، ای هستیبخش، ای آنکه خود را به من شناساند، مرا به فرمانبرداریاش فرمان داد و از نافرمانیاش بازداشت؛ ای آنکه او را میخوانند، از او درخواست میکنند و خواستهها را از او میطلبند! سفارشی را که به من کردی رها کردم و فرمانت نبردم؛ و اگر در آنچه فرمانم دادی اطاعتت میکردم، مرا از آنچه اکنون برایش در برابرت ایستادهام بینیاز میساختی. من با همهٔ نافرمانیام به تو امیدوارم؛ پس میان من و آنچه بدان امید بستهام جدایی میفکن. ای که بر من رحم میکنی، مرا از پیش رو و پشت سر، از بالا و پایین و از هر سویی که مرا در بر گرفته است پناه ده. خدایا، به حق محمد (ص) که سرور من است، به حق علی (ع) که ولیّ من است، و به حق امامان رهیافته (ع)، درودها و رأفت و رحمتت را بر ما قرار ده، روزیات را بر ما فراخ گردان، وام ما را ادا کن و همهٔ حاجتهای ما را برآور. ای خدا، ای خدا، ای خدا! همانا تو بر هر چیز توانایی.
امام صادق (ع) فرمود هر کس این نماز را بگزارد و سپس این دعا را بخواند، در حالی از نماز بازمیگردد که میان او و خدا هیچ گناهی باقی نمیماند مگر آنکه آمرزیده شود.
عملی کوتاه دیگر
در روایتی دیگر آمده است که پس از این چهار رکعت این صلوات خوانده شود؛ در روایت برای آن نیز وعدهٔ آمرزش گناهان داده شده است:
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَى النَّبِيِّ الْعَرَبِيِّ وَ اٰلِهِ
Allāhumma ṣalli ‘alan-nabiyyil-‘arabiyyi wa ālih.
خدایا، بر پیامبر عربی (ص) و خاندانش (ع) درود فرست.
چند نکته
این نماز مستحب است؛ اگر دربارهٔ سند روایات آن اطمینان ندارید، آن را «رجاءً» (به امید ثواب) بخوانید، چنانکه مراجع عظام دربارهٔ چنین اعمالی میفرمایند.
برای شمردن سورهٔ اخلاص (در هر رکعت ۵۰ بار) میتوانید از انگشتان یا تسبیح استفاده کنید.
یکی از روایتهای نماز امام حسن (ع) مانند همین نماز است: نماز › نمازهای ویژه › «نماز امام حسن (ع)»
منابع: مفاتیح الجنان (شیخ عباس قمی (ره))، اعمال روز جمعه، نماز امیرالمؤمنین (ع) (به روایت شیخ طوسی و سید بن طاووس، رحمهما الله).
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ