نماز اول ماه
در روز اول هر ماه قمری (هجری) نمازی مستحب در دو رکعت خوانده میشود که آن را «نماز اول ماه» مینامند. در رکعت اول پس از سورهٔ حمد سی بار سورهٔ اخلاص و در رکعت دوم پس از سورهٔ حمد سی بار سورهٔ قدر خوانده میشود، سپس به اندازهٔ توان صدقه داده میشود. شیخ طوسی (ره) در «مصباح المتهجد» از حسن بن علی وشاء روایت کرده است که امام محمد تقی جواد (ع) هرگاه ماه نو فرا میرسید، در روز اول آن این دو رکعت را میخواند و هر قدر به آسانی میسر بود صدقه میداد و بدین وسیله سلامت همهٔ آن ماه را (از خدا) میخرید.
وقت
در روز اول ماه قمری — از صبح تا غروب آفتاب — در هر وقتی میتوان آن را خواند. بهتر است در آغاز روز خوانده شود تا ماه با آن آغاز گردد.
روش نماز — گامبهگام
در دل نیت کنید: «دو رکعت نماز اول ماه میخوانم رجاءً قربةً الی الله». به زبان آوردن آن لازم نیست.
رکعت اول: سورهٔ حمد یک بار، سپس سورهٔ اخلاص سی بار.
رکعت دوم: سورهٔ حمد یک بار، سپس سورهٔ قدر سی بار، سپس قنوت.
رکوع، سجدهها، تشهد و سلام مانند نماز صبح.
پس از نماز هر قدر میتوانید صدقه بدهید — کم یا زیاد.
آیات پس از نماز
خواندن این آیات پس از نماز مستحب است. در آنها سه بار «بسم الله الرحمن الرحیم» میآید: پیش از آیهٔ سورهٔ هود، پیش از آیهٔ سورهٔ یونس، و بار سوم پیش از باقی آیات، که با هم خوانده میشوند.
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحیمِ وَمَا مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللّٰهِ رِزْقُهَا وَيَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَمُسْتَوْدَعَهَا ۚ كُلٌّ فِي كِتَابٍ مُبِينٍ
به نام خداوند بخشندهٔ مهربان. و هیچ جنبندهای در زمین نیست مگر آنکه روزیاش بر عهدهٔ خداست؛ قرارگاه و جای سپرده شدنش را میداند؛ همه در کتابی روشن ثبت است.
سورهٔ هود، آیهٔ ۶
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحیمِ وَإِنْ يَمْسَسْكَ اللّٰهُ بِضُرٍّ فَلَا كَاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ ۖ وَإِنْ يُرِدْكَ بِخَيْرٍ فَلَا رَادَّ لِفَضْلِهِ ۚ يُصِيبُ بِهِ مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ ۚ وَهُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ
به نام خداوند بخشندهٔ مهربان. و اگر خدا گزندی به تو رساند، جز او برطرفکنندهای برایش نیست، و اگر برای تو خیری بخواهد، فضل او را بازگردانندهای نیست؛ آن را به هر کس از بندگانش که بخواهد میرساند، و او آمرزنده و مهربان است.
سورهٔ یونس، آیهٔ ۱۰۷
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحیمِ سَيَجْعَلُ اللّٰهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْرًا، مَا شَاءَ اللّٰهُ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللّٰهِ، حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ، وَأُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللّٰهِ إِنَّ اللّٰهَ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ، لَا إِلٰهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ، رَبِّ إِنِّي لِمَا أَنْزَلْتَ إِلَيَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ، رَبِّ لَا تَذَرْنِي فَرْدًا وَأَنْتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ
به نام خداوند بخشندهٔ مهربان. خداوند بهزودی پس از سختی آسانی قرار خواهد داد. هر چه خدا خواهد؛ هیچ نیرویی جز به خدا نیست. خدا ما را بس است و نیکو کارسازی است. و کارم را به خدا وامیگذارم؛ بهراستی خدا به بندگان بیناست. معبودی جز تو نیست، پاک و منزهی؛ بهراستی من از ستمکاران بودم. پروردگارا! به هر خیری که بر من فرو فرستی نیازمندم. پروردگارا! مرا تنها مگذار، و تو بهترین وارثانی.
بخشهایی از آیات: سورهٔ طلاق ۷؛ سورهٔ کهف ۳۹؛ سورهٔ آل عمران ۱۷۳؛ سورهٔ غافر ۴۴؛ سورهٔ انبیاء ۸۷؛ سورهٔ قصص ۲۴؛ سورهٔ انبیاء ۸۹
در برخی نسخهها به جای آیهٔ دوم (سورهٔ یونس، آیهٔ ۱۰۷)، آیهٔ ۱۷ سورهٔ انعام آمده است: «و اگر خدا گزندی به تو رساند، جز او برطرفکنندهای برایش نیست، و اگر خیری به تو رساند، پس او بر هر چیزی تواناست.»
چند نکته
این نماز مستحب است و رجاءً، یعنی به امید ثواب، خوانده میشود.
برای شمردن سورهها میتوانید از انگشتان یا تسبیح کمک بگیرید. اگر در شمارش شک کردید، بنا را بر کمتر بگذارید و آن را کامل کنید.
برای صدقه مقدار معینی تعیین نشده است؛ هر چه به نیازمندی بدهید، کافی است.
منابع: شیخ طوسی، مصباح المتهجد؛ سید بن طاووس، الدروع الواقیه؛ شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۸ (باب صلاة اول کل شهر)؛ سید محمدکاظم یزدی، العروة الوثقی (فصل فی صلاة اول الشهر)؛ شیخ عباس قمی، مفاتیح الجنان؛ قرآن کریم.
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ