نماز وحشت (نماز لیلة الدفن)
نماز وحشت نمازی مستحب در دو رکعت است که در شب اول دفن برای میت خوانده میشود و ثواب آن به او هدیه میشود. آن را «نماز لیلة الدفن» و «نماز هدیه» نیز مینامند. وقت آن نخستین شبی است که پس از دفن فرا میرسد: در هر بخشی از شب، از مغرب تا فجر صادق، میتوان آن را خواند، و به نظر آیتالله سیستانی زودتر خواندن آن بهتر است (آیتالله سیستانی، منهاج الصالحین، ج۱، مسئلهٔ ۹۶۷).
چرا این نماز خوانده میشود
از رسول خدا (ص) روایت شده است که بر میت ساعتی سختتر از شب اول قبر نمیگذرد؛ پس با صدقه بر مردگان خود رحم کنید، و هر کس نتواند صدقه بدهد، دو رکعت نماز بخواند و ثواب آن را برای میت بفرستد. کسی که از دنیا رفته هنوز با قبر انس نگرفته است؛ این نماز به فضل خدا تنهایی و هراس او را برطرف میکند — یعنی در حقیقت نمازی «وحشتزدا» است.
روش نخست (مشهورتر)
در دل نیت کنید: «دو رکعت نماز وحشت (برای فلان مرحوم) میخوانم رجاءً قربةً الی الله». به زبان آوردن آن لازم نیست.
رکعت اول: پس از سورهٔ حمد، یک بار آیةالکرسی. بنا بر فتوای آیتالله سیستانی، احتیاط واجب آن است که تا «هم فیها خالدون» خوانده شود، یعنی آیات ۲۵۵ تا ۲۵۷ سورهٔ بقره (آیتالله سیستانی، منهاج الصالحین، ج۱، بخش صلاة لیلة الدفن).
رکعت دوم: پس از سورهٔ حمد، ده بار سورهٔ قدر، سپس قنوت.
رکوع، سجدهها، تشهد و سلام مانند نماز صبح.
روش دوم
رکعت اول: پس از سورهٔ حمد، دو بار سورهٔ اخلاص.
رکعت دوم: پس از سورهٔ حمد، ده بار سورهٔ تکاثر، سپس قنوت، رکوع، سجدهها، تشهد و سلام.
اگر به هر دو روش خوانده شود (یعنی چهار رکعت، دو رکعت دو رکعت)، بهتر است. آیتالله العظمی سید علی سیستانی نیز در «منهاج الصالحین» روش دوم را با تعبیر «در روایتی» آورده و جمع میان هر دو را بهتر و افضل دانسته است. به نظر ایشان، از روایتِ این روش دوم چنین برمیآید که در نخستین شب پس از مرگ مستحب است (آیتالله سیستانی، منهاج الصالحین، ج۱، بخش صلاة لیلة الدفن و مسئلهٔ ۹۶۷).
دعای پس از سلام
پس از سلام هر نماز این دعا را بخوانید و به جای «فلان بن فلان» نام میت و نام پدرش را بگویید (اگر میت زن باشد، نام او و سپس «بنت» و نام پدرش را):
اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحمّدٍ وَ آلِ مُحمّدٍ وَ ابْعَثْ ثَوابَها اِلی قَبرِ فلان بن فلان
خدایا! بر محمد و آل محمد درود فرست و ثواب این نماز را به قبر فلان فرزند فلان برسان.
نکتههای لازم
به نظر آیتالله سیستانی، وقت (روش نخست) تنها شب اول دفن است. اگر دفن به تأخیر افتد — مثلاً میت را به شهر دیگری ببرند — نماز نیز در شبی خوانده میشود که نخستین شب پس از دفن است. اگر دفن در روز باشد، تا شب صبر کنید؛ این نماز در روز خوانده نمیشود (آیتالله سیستانی، منهاج الصالحین، ج۱، مسئلهٔ ۹۶۷).
افراد بسیاری میتوانند این نماز را برای یک میت بخوانند، و یک نفر نیز میتواند آن را چند بار بخواند.
بنا بر فتوای آیتالله سیستانی، اگر آیةالکرسی یا سورهٔ قدر یا بخشی از آنها فراموش شود، یا سورهٔ قدر کمتر از ده بار خوانده شود، این نماز، نماز وحشت به شمار نمیآید (آیتالله سیستانی، منهاج الصالحین، ج۱، مسئلهٔ ۹۶۶)؛ از این رو آن را دوباره بهدرستی بخوانید.
اگر آیةالکرسی را از حفظ ندارید، میتوانید از روی قرآن یا کتاب بخوانید.
به نظر آیتالله سیستانی، اجیر کردن کسی برای خواندن این نماز اشکالی ندارد، اما احتیاط مستحب آن است که اجرت تعیین نشود، بلکه پول به این شرط به او داده شود که تنها پس از خواندن نماز در آن تصرف کند (آیتالله سیستانی، منهاج الصالحین، ج۱، مسئلهٔ ۹۶۵). برای مراجع دیگر، فتوای مرجع تقلید خود را ببینید.
در روایت، نخست از صدقه یاد شده است؛ از این رو همراه با نماز، از طرف میت صدقه نیز بدهید.
ذکری برای وحشت قبر خود
از رسول خدا (ص) روایت شده است که هر کس هر روز صد بار این ذکر را بگوید، از فقر و وحشت قبر در امان خواهد بود:
لاَ إلهَ إلاَّ ﷲ الْمَلِکُ الْحَقُّ الْمُبِینُ
Lā ilāha illallāhul-malikul-ḥaqqul-mubīn.
معبودی جز خدا نیست، که فرمانروا و حق و آشکارکنندهٔ حق است.
در برخی روایات به جای صد بار، سی بار آمده است.
منابع: شیخ عباس قمی، مفاتیح الجنان (نماز لیلة الدفن)؛ آیتالله سیستانی، منهاج الصالحین، ج۱ (چاپ ۱۴۴۵ق)، صلاة لیلة الدفن و مسائل ۹۶۵–۹۶۸.
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ