نماز غفیله
نماز غفیله نمازی مستحب و دورکعتی است که میان نماز مغرب و عشا خوانده میشود. در رکعت اول پس از سورهٔ حمد آیات مربوط به حضرت یونس (ع) (ذوالنون) و در رکعت دوم پس از سورهٔ حمد آیهٔ «مفاتح الغیب» خوانده میشود، و در قنوت رکعت دوم حاجت از خدا خواسته میشود.
در روایات، فاصلهٔ میان مغرب و عشا «ساعت غفلت» نامیده شده است، زیرا مردم معمولاً در این هنگام از یاد خدا غافلاند؛ نام «غفیله» نیز از همینجا آمده است. شیخ طوسی (ره) در «مصباح المتهجد» از طریق هشام بن سالم از امام جعفر صادق (ع) روایت کرده است که هر کس این نماز را بخواند و حاجت خود را از خدا بخواهد، خداوند آن را به او عطا میکند. مراجع بزرگوار آن را در توضیح المسائل خود در شمار نمازهای مستحب آوردهاند.
وقت
بنا بر فتوای آیتالله العظمی سید علی سیستانی، نماز غفیله پس از نماز مغرب و پیش از نماز عشا خوانده میشود. بهتر است در وقت فضیلت مغرب (یعنی پیش از آنکه سرخی طرف مغرب از میان برود) خوانده شود، اما اگر وقت فضیلت عشا فرا رسیده و هنوز نماز عشا خوانده نشده باشد، خواندن آن در این وقت نیز کافی است (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۷۶۲؛ توضیح المسائل جامع، ج۱، مسئلهٔ ۲۰۷۵، پاورقی ۱).
روش نماز
دو رکعت، با یک سلام
۱. نیت کنید و تکبیرةالاحرام بگویید.
۲. رکعت اول: پس از سورهٔ حمد (بیآنکه سورهٔ دیگری بخوانید) این آیات را بخوانید — سورهٔ انبیاء، آیات ۸۷–۸۸:
وَ ذَا النُّوْنِ اِذْ ذَهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ اَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ فَنَادٰى فِي الظُّلُمَاتِ اَنْ لَّاۤ اِلٰهَ اِلَّا اَنْتَ سُبْحَانَكَ اِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِيْنَ فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَ نَجَّيْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ وَ كَذٰلِكَ نُنْجِي الْمُؤْمِنِيْنَ
و صاحب ماهی (یونس) را یاد کن، آنگاه که خشمگین رفت و پنداشت که هرگز بر او تنگ نخواهیم گرفت؛ پس در دل تاریکیها ندا داد که: معبودی جز تو نیست، تو پاک و منزهی، بهراستی من از ستمکاران بودم. پس دعایش را اجابت کردیم و او را از اندوه رهانیدیم، و مؤمنان را اینگونه نجات میدهیم.
سپس رکوع و دو سجده را به جا آورید و برای رکعت دوم برخیزید.
۳. رکعت دوم: پس از سورهٔ حمد این آیه را بخوانید — سورهٔ انعام، آیهٔ ۵۹:
وَعِنْدَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ لَا يَعْلَمُهَا اِلَّا هُوَ وَ يَعْلَمُ مَا فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ مَا تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ اِلَّا يَعْلَمُهَا وَ لَا حَبَّةٍ فِي ظُلُمَاتِ الْاَرْضِ وَ لَا رَطْبٍ وَ لَا يَابِسٍ اِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِيْنٍ
و کلیدهای غیب نزد اوست؛ جز او کسی آنها را نمیداند. آنچه را در خشکی و دریاست میداند؛ هیچ برگی نمیافتد مگر آنکه آن را میداند، و هیچ دانهای در تاریکیهای زمین و هیچ تر و خشکی نیست مگر آنکه در کتابی روشن ثبت است.
۴. قنوت: در رکعت دوم، پیش از رکوع، دستها را برای قنوت بالا ببرید و این دعا را بخوانید:
اَللّٰهُمَّ اِنِّي أَسْأَلُكَ بِمَفَاتِحِ الْغَيْبِ الَّتِيْ لَا يَعْلَمُهَا اِلَّا اَنْتَ اَنْ تُصَلِّيَ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَ اٰلِهِ وَ اَنْ تَفْعَلَ بِيْ كَذَا وَ كَذَا
خدایا! به حق کلیدهای غیب که جز تو کسی آنها را نمیداند، از تو درخواست میکنم که بر محمد و آل او درود فرستی و با من چنین و چنان کنی.
به جای كَذَا وَكَذَا («چنین و چنان») حاجت خود را بگویید — میتوانید آن را به زبان خودتان هم بگویید. سپس در همین قنوت این دعا را بخوانید:
اَللّٰهُمَّ اَنْتَ وَلِيُّ نِعْمَتِيْ وَ الْقَادِرُ عَلٰى طَلِبَتِيْ تَعْلَمُ حَاجَتِيْ فَأَسْأَلُكَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ اٰلِهِ عَلَيْهِ وَ عَلَيْهِمُ السَّلَامُ لَمَّا قَضَيْتَهَا لِيْ
خدایا! تو صاحب نعمت منی و بر برآوردن خواستهٔ من توانایی؛ حاجتم را میدانی؛ پس به حق محمد و آل او — بر او و بر ایشان سلام باد — از تو میخواهم که آن را برایم برآوری.
پس از آن، حاجتهای خود را از خدا بخواهید.
۵. سپس با رکوع، دو سجده، تشهد و سلام نماز را به پایان برسانید.
چند نکتهٔ لازم
نیت، قصد قلبی است؛ مثلاً: «دو رکعت نماز غفیله میخوانم قربةً الی الله». به زبان آوردن آن لازم نیست.
به نظر آیتالله العظمی سیستانی، نماز غفیله از نافلههای یومیه به شمار نمیآید، اما میتوان آن را بهعنوان دو رکعت از نافلهٔ مغرب نیز خواند، به این صورت که هر دو با هم نیت شود (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل جامع، ج۱، مسئلهٔ ۲۰۷۵). فتوای مرجع تقلید خود را نیز ببینید.
در هر دو رکعت، همین آیات پس از سورهٔ حمد کافی است؛ خواندن سورهٔ دیگری لازم نیست.
اگر آیات و دعاها را از حفظ ندارید، میتوانید از روی متن بخوانید.
منابع: شیخ طوسی، مصباح المتهجد؛ شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۸؛ شیخ عباس قمی، مفاتیح الجنان؛ آیتالله سیستانی، توضیح المسائل و توضیح المسائل جامع (ج۱).
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ