در وضو دستها را از بالا به پایین بشوییم یا از پایین به بالا؟
از بالا به پایین. در فقه شیعه (جعفری) دستها از آرنج تا سر انگشتان شسته میشوند؛ اگر کسی از انگشتان به سوی آرنج، یعنی از پایین به بالا، بشوید وضویش باطل است. صورت نیز به همین شیوه از بالا به پایین شسته میشود، یعنی از رستنگاه موی پیشانی به سوی چانه.
فتوای آیتالله سیستانی
به فتوای آیتالله العظمی سید علی سیستانی، شستن دستها از بالا به پایین (به سوی انگشتان) واجب است و در صورت نیز بنابر احتیاط واجب همین حکم جاری است؛ کسی که از پایین به بالا بشوید وضویش باطل است. هر دست از آرنج تا سر انگشتان بهطور کامل شسته شود: نخست دست راست، سپس دست چپ (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسائل ۲۴۲ و ۲۴۴). فتوای مراجع دیگر نیز در این حکم اساسی همین است، ولی در جزئیات به فتوای مرجع تقلید خود مراجعه کنید.
روش عملی
با کف دست آب بردارید و بر آرنج، بلکه برای یقین کمی بالاتر از آرنج، بریزید و در حالی که دست را به سوی انگشتان پایین میآورید، تمام دست را بشویید.
شستن دستها تا مچ پیش از وضو (که معمولاً انجام میشود) کافی نیست؛ پس از شستن صورت، باید هر دست را دوباره از آرنج تا سر انگشتان شست، وگرنه وضو باطل است (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۲۴۶).
شستن هر عضو یک بار بهطور کامل واجب است، بار دوم مستحب است، و شستن برای بار سوم جایز نیست (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۲۴۷).
سر و پاها شسته نمیشوند، بلکه با رطوبت وضو که در دست باقی مانده، مسح میشوند.
دلیل
در سورهٔ مائده (۵:۶) فرمان آمده است که برای نماز صورت و دستها را «تا آرنجها» بشویید. «تا» (در عربی «الی») در اینجا حدّ بخشی را که باید شسته شود بیان میکند، نه جهت شستن را؛ یعنی آیه میگوید چه مقدار از دست شسته شود. شیوهٔ شستن از سنت دانسته میشود، و در وضویی که اهلبیت (ع) به عنوان وضوی پیامبر خدا (ص) نشان دادند، آب بر آرنج ریخته شد و دست به سوی کف شسته شد و آب دوباره به سوی آرنج بازگردانده نشد (الکافی، باب صفة الوضوء). روش طبیعی نیز همین است که آب از بالا به پایین جاری شود.
روش کامل وضو، حدود و احکام آن: نماز › روش وضو گرفتن › «روش کامل وضو — بر اساس فقه شیعه (جعفری)»
منابع: قرآن کریم، سورهٔ مائده ۵:۶؛ الکافی، کتاب الطهارة؛ آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسائل ۲۴۲، ۲۴۴، ۲۴۶ و ۲۴۷.
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ