نمازهای نافله چند رکعتاند و کی خوانده میشوند؟
نافلههای روزانه سیوچهار (۳۴) رکعت است — یعنی دو برابر هفده رکعت نماز واجب. نمازهای واجب و نافله روی هم روزانه پنجاهویک (۵۱) رکعت میشوند. نافلهها دو رکعت دو رکعت خوانده میشوند و هر نافله پیش یا پس از نماز واجب خودش میآید. جز اینها نیز نمازهای مستحب بسیاری هست که در روایات برای روزها یا حاجتهای خاص آمده است.
تفصیل نافلههای روزانه
نافلهٔ ظهر: هشت (۸) رکعت، پیش از نماز ظهر.
نافلهٔ عصر: هشت (۸) رکعت، پیش از نماز عصر.
نافلهٔ مغرب: چهار (۴) رکعت، پس از نماز مغرب.
نافلهٔ عشا (وتیره): دو (۲) رکعت، پس از عشا و نشسته — این دو رکعت یک رکعت شمرده میشود.
نماز شب: یازده (۱۱) رکعت — هشت رکعت نافلهٔ شب (دو رکعت دو رکعت)، سپس دو رکعت نماز شفع، سپس یک رکعت نماز وتر.
نافلهٔ صبح: دو (۲) رکعت، پیش از نماز صبح.
حساب: ۸ + ۸ + ۴ + ۱ + ۱۱ + ۲ = ۳۴ رکعت. در روز جمعه به شانزده رکعت نافلهٔ ظهر و عصر چهار رکعت افزوده میشود، یعنی بیست (۲۰) رکعت. (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۷۵۱)
اوقات
نافلهٔ ظهر و عصر هر کدام پیش از نماز واجب خود خوانده میشود؛ نافلهٔ مغرب و عشا پس از نماز خود.
بنا بر قول مشهور، وقت نماز شب از نیمهشب (نیمهشب شرعی) تا اذان صبح است و هرچه به فجر نزدیکتر (وقت سحر) خوانده شود، بهتر است. به نظر آیتالله العظمی سید علی سیستانی، وقت آن از همان آغاز شب شروع میشود، هرچند خواندنش پس از نیمهشب احتیاط مستحب و بهتر است. (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۷۶۰)
نافلهٔ صبح پیش از نماز واجب صبح خوانده میشود؛ میتوان آن را بلافاصله پس از نماز شب نیز خواند.
اوقات و رکعات به تفصیل: نماز › رکعتهای نماز › «رکعتهای نمازهای روزانه» — روش نماز شب: نماز › نمازهای ویژه › «نماز شب»
چند حکم دربارهٔ خواندن نافله
هر نافله نمازی دورکعتی است که در پایانش تشهد و سلام دارد؛ تنها نماز وتر یک رکعت است.
در نافله، خواندن سورهٔ دیگری پس از سورهٔ حمد واجب نیست، هرچند خواندنش بهتر است.
در نیت همین قصد کافی است که مثلاً «دو رکعت نافلهٔ ظهر میخوانم، قربةً الی الله».
نافله را میتوان نشسته هم خواند، هرچند ایستاده خواندن بهتر است؛ اما نافلهٔ عشا به نظر آیتالله سیستانی بنا بر احتیاط واجب باید نشسته خوانده شود. (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۷۵۳)
در سفر، هنگامی که نماز ظهر و عصر شکسته (قصر) است، نافلهٔ آنها خوانده نمیشود. به نظر آیتالله سیستانی مسافر میتواند نافلهٔ عشا را رجاءً (به امید ثواب) بخواند؛ به فتوای مرجع تقلید خود مراجعه کنید. (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۷۵۴)
فضیلت نافله
در روایات آمده است که نمازهای نافله کاستیهای نماز واجب را جبران میکنند: هر بخشی که بیتوجه گذشته باشد، نافله تدارک آن است. از امام حسن عسکری (ع) روایت شده است که یکی از پنج نشانهٔ مؤمن، خواندن پنجاهویک رکعت نماز در شبانهروز است — یعنی هفده رکعت واجب و سیوچهار رکعت نافله. (تهذیب الاحکام، جلد ۶) در روایات، نماز شب مایهٔ عزت مؤمن و نور چهرهٔ او خوانده شده است.
اگر خواندن همهٔ نافلهها ممکن نیست، هر مقدار که میتوانید بخوانید — مثلاً تنها نافلهٔ صبح، یا از نماز شب تنها شفع و وتر.
دیگر نمازهای مستحب
افزون بر نافلههای روزانه، نمازهای مستحب بسیاری هست، مانند نماز جعفر طیار (ع)، نماز غفیله (میان مغرب و عشا)، نماز اول هر ماه قمری و نمازهای منسوب به معصومین (ع). دربارهٔ نمازهایی که اعتبار سند روایتشان معلوم نیست، مراجع سفارش میکنند که «رجاءً» — یعنی به امید ثواب — خوانده شوند.
نماز جعفر طیار (ع): نماز › نمازهای ویژه › «نماز جعفر طیار (ع)» — نماز غفیله: نماز › نمازهای ویژه › «نماز غفیله» — نماز اول ماه: نماز › نمازهای ویژه › «نماز اول ماه»
منابع: آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، احکام نافلهها؛ توضیح المسائل مراجع، باب «نمازهای مستحب»؛ وسائل الشیعه، ابواب اعداد الفرائض و نوافلها؛ تهذیب الاحکام.
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ