نماز به روش شیعه چگونه خوانده میشود؟ — خلاصه
پس از وضو رو به قبله بایستید و در دل نیت کنید؛ با گفتن «الله اکبر» (تکبیرةالاحرام) نماز را آغاز کنید و دستها را باز نگه دارید. هر رکعت قیام، قرائت، یک رکوع و دو سجده دارد؛ در دو رکعت اول پس از سورهٔ حمد یک سورهٔ کامل بخوانید، در رکعت دوم قنوت بخوانید، پس از رکعت دوم و رکعت آخر تشهد بخوانید، و در رکعت آخر پس از تشهد با سلام نماز را به پایان برسانید. سجده باید بر زمین باشد یا بر چیزی که از زمین میروید و خوردنی و پوشیدنی نیست.
تفصیل کامل هر مرحله، همراه اذکار و ترجمهٔ آنها: نماز › روش خواندن نماز › «روش کامل خواندن نماز — بر اساس فقه شیعه (جعفری)»
ارکان پنجگانهٔ نماز
ارکان آن بخشهایی از نماز است که اگر یکی از آنها ترک شود — چه عمداً و چه سهواً — نماز باطل میشود، و افزودن عمدی یک رکن نیز نماز را باطل میکند. دربارهٔ افزودن سهوی، به نظر آیتالله العظمی سید علی سیستانی تنها زیاد شدن رکوع، یا زیاد شدن هر دو سجدهٔ یک رکعت، بنا بر احتیاط واجب نماز را باطل میکند (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۹۲۸)؛ به فتوای مرجع تقلید خود مراجعه کنید.
نیت
تکبیرةالاحرام
قیام — در هنگام تکبیرةالاحرام، و قیامِ پیش از رکوع که به رکوع متصل است
رکوع
دو سجدهٔ هر رکعت
خلاصهٔ گامبهگام
۱. نیت
نیت قصد قلبی است: اینکه کدام نماز را میخوانید (مثلاً دو رکعت نماز واجب صبح) و اینکه آن را برای فرمانبرداری از خدا و نزدیکی به او میخوانید. به زبان آوردن نیت واجب نیست؛ اگر کسی بخواهد میتواند آن را بگوید، اما نیت اصلی در دل است. (آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، مسئلهٔ ۹۲۹)
۲. تکبیرةالاحرام
دستها را تا نرمهٔ گوش بالا ببرید و «الله اکبر» بگویید، سپس دستها را روی رانها رها کنید. در نماز شیعه دستها بسته نمیشود.
۳. قیام و قرائت
راست بایستید و سورهٔ حمد را بخوانید، سپس یک سورهٔ کامل، مانند سورهٔ اخلاص. بر مردان واجب است که در دو رکعت اول نماز صبح، مغرب و عشا، سورهٔ حمد و سورهٔ دوم را هر دو بلند بخوانند. بر زن بلند خواندن واجب نیست. در نماز ظهر و عصر آهسته خواندن حمد و سوره بر مرد و زن هر دو واجب است. در رکعت سوم و چهارم، سورهٔ حمد یا سه بار تسبیحات اربعه (سبحان الله والحمد لله ولا اله الا الله والله اکبر) را آهسته بخوانید.
۴. رکوع
آنقدر خم شوید که دستها به زانوها برسد و این ذکر را بگویید (بخش دوم آن، یعنی صلوات، مستحب است):
سُبْحَانَ رَبِّیَ الْعَظِیمِ وَبِحَمْدِهِ، اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَعَجِّلْ فَرَجَهُمْ
Subḥāna rabbiyal-ʿaẓīmi wa biḥamdih, Allāhumma ṣalli ʿalā Muḥammadin wa āli Muḥammadin wa ʿajjil farajahum.
پاک و منزّه است پروردگار بزرگ من، و او را ستایش میکنم. خدایا، بر محمد و آل محمد درود فرست و در فرجشان شتاب فرما.
به جای آن، سه بار «سبحان الله» نیز کافی است. پس از رکوع راست بایستید و اندکی درنگ کنید.
۵. دو سجده
در سجده هفت عضو باید بر زمین باشد: پیشانی، دو کف دست، دو زانو و سر دو انگشت بزرگ پا. پیشانی بر زمین گذاشته شود — بر خاک، سنگ، یا چیزی که از زمین میروید و خوردنی و پوشیدنی نیست؛ مهر تربت کربلا (خاک شفا) از همه برتر است. ذکر سجده:
سُبْحَانَ رَبِّیَ الْاَعْلٰی وَبِحَمْدِهِ، اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَعَجِّلْ فَرَجَهُمْ
Subḥāna rabbiyal-aʿlā wa biḥamdih, Allāhumma ṣalli ʿalā Muḥammadin wa āli Muḥammadin wa ʿajjil farajahum.
پاک و منزّه است پروردگار والای من، و او را ستایش میکنم. خدایا، بر محمد و آل محمد درود فرست و در فرجشان شتاب فرما.
اینجا نیز سه بار «سبحان الله» کافی است. از سجدهٔ اول برخیزید و با آرامش بنشینید، سپس سجدهٔ دوم را به همان شکل به جا آورید، و پس از آن برای رکعت بعد برخیزید. اذکار مستحب پس از رکوع، میان دو سجده و هنگام برخاستن در نماز › روش خواندن نماز › «روش کامل خواندن نماز — بر اساس فقه شیعه (جعفری)» آمده است.
۶. قنوت (مستحب)
در رکعت دوم، پس از سوره و پیش از رکوع، دو دست را برابر صورت بالا ببرید و هر دعایی که میخواهید بخوانید، مثلاً:
رَبَّنَا آتِنَا فِی الدُّنْیَا حَسَنَةً وَفِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ، اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَعَجِّلْ فَرَجَهُمْ
پروردگارا، در دنیا به ما نیکی عطا کن و در آخرت نیز نیکی عطا کن، و ما را از عذاب آتش نگاه دار. خدایا، بر محمد و آل محمد درود فرست و در فرجشان شتاب فرما. (بخش نخست: سورهٔ بقره، آیهٔ ۲۰۱)
۷. تشهد
پس از سجدهٔ دوم رکعت دوم هر نماز، و در رکعت آخر، بنشینید و تشهد بخوانید. بخش واجب آن سه چیز است: گواهی به یگانگی خدا، گواهی به اینکه محمد (ص) بنده و فرستادهٔ اوست، و صلوات بر محمد و آل محمد. در اذکار واجب تشهد از پیش خود جملهای نیفزایید — مثلاً شهادت به ولایت علی (ع)، که در اذان و اقامه گفته میشود، جزء تشهد نماز نیست؛ در این باره به فتوای مرجع تقلید خود مراجعه کنید.
۸. سلام
پس از تشهد رکعت آخر، با گفتن سلام نماز را به پایان برسانید. متن کامل سلام در صفحهٔ روش کامل نماز، که پیشتر به آن اشاره شد، آمده است.
ترتیب رکعتها
دو رکعتی (صبح): پس از سجدههای رکعت دوم، تشهد و سلام.
سه رکعتی (مغرب): پس از رکعت دوم تشهد، سپس برخاستن برای رکعت سوم، سپس تشهد و سلام.
چهار رکعتی (ظهر، عصر، عشا): پس از رکعت دوم تشهد، سپس رکعت سوم و چهارم، سپس تشهد و سلام.
پس از نماز
پس از سلام، سه بار «الله اکبر» گفتن در حالی که دستها را تا گوشها بالا میبرید، سپس تسبیح حضرت فاطمه (س)، دعا و سجدهٔ شکر — همهٔ اینها مستحباند، نه واجب.
تسبیح حضرت فاطمه (س) و سجدهٔ شکر: نماز › روش خواندن نماز › «تسبیحات حضرت زهرا (س) و سجدهٔ شکر» — نماز با دستهای باز: نماز › پرسش و پاسخ نماز › «چرا شیعیان نماز را با دستهای باز میخوانند؟» — سجده بر خاک: نماز › پرسش و پاسخ نماز › «چرا شیعیان بر خاک و تربت کربلا (مُهر) سجده میکنند؟» — اگر در نماز اشتباهی رخ دهد: نماز › روش خواندن نماز › «سجدهٔ سهو — شرح کامل»
منابع: توضیح المسائل مراجع، احکام نماز (واجبات نماز، قرائت، رکوع، سجود، تشهد، سلام)؛ آیتالله سیستانی، توضیح المسائل، احکام نیت و ارکان نماز.
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ