Şiələr niyə təravih namazı qılmırlar?
Şiələr Ramazan gecələrində çoxlu müstəhəb namaz qılırlar, lakin hər kəs ayrılıqda, camaatla deyil. «Təravih» Ramazan gecələrinin nafilə namazını camaatla qılmağın adıdır, Əhli-beytin (ə) təlimi isə budur ki, müstəhəb (nafilə) namazlar camaatla qılınmır; Rəsulullahın (s) özü Ramazan gecəsinin namazını evdə tək qılmağı təkidlə tövsiyə etmişdir. Buna görə də şiələr təravih namazı qılmırlar.
Təravih nədir?
«Təravih» ərəbcə «tərvihə» sözünün cəmidir, yəni istirahət fasiləsi; Ramazan gecələrində İşa namazından sonra camaatla qılınan nafilə namaza bu ad ona görə verilmişdir ki, onda hər dörd rəkətdən sonra bir az istirahət edilir. Əsas sual budur ki, Ramazan nafiləsini camaatla qılmaq forması Rəsulullahdan (s) sabitdirmi; Əhli-beyt imamlarının (ə) təlimi budur ki, sabit deyil.
Şiə mövqeyinin əsası
1. Nafilə namaz camaatla qılınmır
Şiə fiqhində camaat yalnız vacib namazlar üçündür; müstəhəb namazları, bir neçə istisna (məsələn, yağış duası üçün qılınan istisqa namazı) xaricində, camaatla qılmaq caiz deyil. Ayətullah əl-üzma Seyid Əli Sistaninin fətvasına görə müstəhəb namazlar camaatla qılına bilməz; yalnız istisqa namazı və əslində vacib olub hansısa səbəbdən müstəhəb olmuş namazlar — məsələn, qeybət dövründə Fitr və Qurban bayramlarının namazı — bundan istisnadır (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1387); şiə fəqihlərinin məşhur mövqeyi də budur. İmam Məhəmməd Baqirdən (ə) və İmam Cəfər Sadiqdən (ə) soruşuldu ki, Ramazan gecələrinin nafilə namazını camaatla qılmaq olarmı? Hər iki İmam (ə) Rəsulullahın (s) bu sözünü nəql etdi ki, Ramazan gecəsinin nafilə namazını camaatla qılmaq bidətdir (Təhzibul-əhkam, 3-cü cild, səh. 69–70; Vəsailüş-şiə, 8-ci cild, səh. 45).
2. Rəsulullahın (s) öz əməli
Səhih Buxaridə də deyilir ki, Rəsulullah (s) Ramazanın bir neçə gecəsində məsciddə namaz qıldıqda bəzi insanlar onun arxasında namaza qoşuldular; sonra o, (namaz üçün) çölə çıxmadı və buyurdu ki, bu namazın sizə vacib edilməsindən qorxdum; buna görə də evlərinizdə namaz qılın, çünki vacib namazdan başqa insanın ən yaxşı namazı evdə qıldığı namazdır. Yəni o, bu namaza camaat şəkli vermədi.
3. Tarix
Yenə Səhih Buxarinin rəvayətinə görə, Rəsulullahın (s) vəfatından sonra, Həzrət Əbu Bəkrin dövründə və Həzrət Ömərin xilafətinin ilk günlərində insanlar bu namazı ayrı-ayrılıqda və ya kiçik dəstələrlə qılırdılar. Sonra Həzrət Ömər insanları bir qarinin — Übeyy ibn Kəbin — arxasında topladı və növbəti gecə bunu görüb onu «gözəl bidət» adlandırdı. Deməli, bu camaat forması Rəsulullahdan (s) sonra yaranmışdır; Rəsulullahın (s) qoymadığı və Əhli-beytin (ə) qadağan etdiyi ibadət forması isə qəbul edilmir.
Şiələr Ramazan gecələrində nə qılırlar?
Ramazan gecələri şiələr üçün də ibadət gecələridir, lakin nafilə namazlar فرداً فرداً, yəni hər kəs tərəfindən ayrıca qılınır:
Gecə namazı (namaz-şəb), on bir rəkət: bütün il boyu müəkkəd müstəhəbdir, Ramazanda isə fəziləti daha da artır.
Ramazanın Məfatihül-cinanda qeyd olunan min rəkət nafiləsi: ilk iyirmi gecənin hər birində iyirmi rəkət, son on gecənin hər birində otuz rəkət, on doqquzuncu, iyirmi birinci və iyirmi üçüncü gecələrin hər birində isə əlavə olaraq yüz rəkət. Belə müstəhəb namazlar «rəcaən» (savab ümidi ilə) qılınmalıdır.
Qədr gecələrinin əməlləri, dualar, Quran tilavəti və istiğfar.
Nəticə budur ki, şiələr Ramazan gecələrini bol ibadətlə keçirir və bu ibadətin Rəsulullahdan (s) Əhli-beyt (ə) vasitəsilə gəlib çatan formasına əməl edirlər: müstəhəb namazları hər kəs ayrılıqda qılır.
Mənbələr: Səhih Buxari, Təravih namazı kitabı və gecə namazı babı; Təhzibul-əhkam, 3-cü cild, səh. 69–70, 226-cı hədis; Vəsailüş-şiə (Alul-beyt nəşri), 8-ci cild, səh. 45, Ramazan ayının nafiləsi babları, 10-cu bab, 1-ci hədis; Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, 1387-ci məsələ; Məfatihül-cinan, Ramazan ayının əməlləri; mərcələrin Tövzihül-məsailləri, camaat namazı bölməsi.
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ