Şiələr niyə Zöhr ilə Əsr, Məğrib ilə İşa namazlarını birlikdə qılırlar?
Şiələr beş namazın hamısını qılırlar — heç birini tərk etmirlər; fərq yalnız vaxtdadır. Əhli-beytin (ə) təliminə görə Zöhr ilə Əsrin vaxtı ortaqdır (zəvaldan günəş batana qədər), Məğrib ilə İşanın vaxtı da (Məğribdən gecə yarısına qədər); buna görə də bu iki cütü heç bir üzr olmadan da bir-birinin ardınca qılmaq caizdir. Allahın Rəsulu (s) Mədinədə — nə səfərdə, nə qorxu, nə də yağış halında — belə etmişdir; bu, əhli-sünnətin ən səhih kitablarında da var. Ayrı-ayrı qılmaq da tamamilə səhihdir və hər namazı öz fəzilət vaxtında qılmaq daha yaxşıdır.
Quranda namaz vaxtları
İsra (Bəni-İsrail) surəsinin 78-ci ayəsində uca Allah buyurur:
أَقِمِ الصَّلاَةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَي غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْءَانَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْءَانَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُوداً
Günəşin zəvalından gecənin qaranlığına qədər namaz qıl, sübhün Quranını da; həqiqətən, sübhün Quranında (mələklər) hazır olurlar. (İsra surəsi, ayə 78)
Yəni uca Allah namaz qılmağı لِدُلُوكِ الشَّمْسِ (günəşin zəvalından) gecənin qaranlığına (qəsəqil-leyl) qədər əmr etmiş, ondan sonra isə «Quranəl-fəcr»i, yəni sübh namazını zikr etmişdir. Beləliklə, bu ayədə namazın üç vaxtı gəlib: dülukuş-şəms (günəşin zəvalı — Zöhr və Əsr vaxtı onunla başlayır), qəsəqil-leyl (gecənin qaranlığı — Məğrib və İşa vaxtı onunla bitir) və Quranəl-fəcr (sübh namazı).
Zürarə İmam Məhəmməd Baqirdən (ə) soruşdu ki, Allah Öz Kitabında namazların adlarını çəkibmi? İmam (ə) məhz bu ayəni oxudu və buyurdu: «Dülukuş-şəms» zəval deməkdir; zəvaldan qəsəqil-leylə qədər Allah dörd namaz qərar vermişdir — Zöhr, Əsr, Məğrib və İşa; qəsəqil-leyl gecə yarısı deməkdir; «Quranəl-fəcr» isə beşinci namazdır. (əl-Kafi, c. 3; Mən la yəhzuruhul-fəqih, c. 1)
Əhli-beytin (ə) rəvayətləri
İmam Cəfər Sadiq (ə) buyurub: günəş zəvala keçəndə həm Zöhrün, həm də Əsrin vaxtı daxil olur, lakin bu, ondan əvvəldir (yəni əvvəl Zöhr qılınır); sonra günəş batana qədər hər ikisinin vaxtındasınız. (Mən la yəhzuruhul-fəqih, c. 1; Təhzibul-əhkam, c. 2)
Rəvayətlərdə deyilir ki, Allahın Rəsulu (s) heç bir üzr olmadan Zöhrlə Əsri, Məğriblə İşanı bir azan və iki iqamə ilə birlikdə qılmışdır. (Vəsailüş-şiə, Əbvabul-məvaqit, iki namazı üzrsüz birləşdirmək babı)
Əhli-sünnət kitablarında
Səhih Müslimdə Abdullah ibn Abbasdan belə rəvayət olunur:
صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ ﷺ الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ جَمِيعًا، وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ جَمِيعًا، فِي غَيْرِ خَوْفٍ وَلَا سَفَرٍ
Allahın Rəsulu (s) Zöhr və Əsri birlikdə, Məğrib və İşanı da birlikdə qıldı; halbuki nə qorxu var idi, nə də səfər.
Yenə Səhih Müslimdəki başqa bir rəvayətdə deyilir ki, bu, Mədinədə olub, «nə qorxu var idi, nə də yağış»; İbn Abbasdan bunun səbəbi soruşuldu:
قِيلَ لاِبْنِ عَبَّاسٍ مَا أَرَادَ إِلَى ذَلِكَ قَالَ أَرَادَ أَنْ لاَ يُحْرِجَ أُمَّتَهُ
İbn Abbasdan soruşdular: «O (s) bununla nə istəyirdi?» Dedi: «İstəyirdi ki, ümmətini çətinliyə salmasın.»
Səhih Buxaridə İbn Abbas deyir ki, Peyğəmbər (s) Mədinədə yeddi rəkəti birlikdə (Məğrib və İşa) və səkkiz rəkəti birlikdə (Zöhr və Əsr) qıldı.
Səhih Müslimdə Abdullah ibn Şəqiq nəql edir ki, bir gün İbn Abbas Məğribi gecikdirib dedi ki, Allahın Rəsulunun (s) iki namazı birləşdirdiyini görmüşəm; Abdullah Əbu Hüreyrədən soruşduqda, o da İbn Abbasın sözünü təsdiqlədi.
Bu rəvayətlər göstərir ki, iki namazı birləşdirib qılmaq Allahın Rəsulunun (s) özündən sübut olunub; İbn Abbasın sözünə görə, o Həzrət bunu ümməti çətinliyə salmamaq üçün edib.
Əməli hökmlər
Ardıcıllıq vacibdir: Əsr Zöhrdən, İşa isə Məğribdən sonra qılınmalıdır. Ayətullah əl-üzma Seyid Əli Sistaninin fətvasına görə qəsdən Əsri Zöhrdən, yaxud İşanı Məğribdən əvvəl qılmaq namazı batil edir (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 742).
Vaxtın həddi: Ayətullah Sistaniyə görə Zöhr və Əsrin vaxtı zəvaldan günəş batana qədər, adi halda Məğrib və İşanın vaxtı isə gecə yarısına qədərdir — yəni günəşin batması ilə sübhi-sadiq arasındakı müddətin ortasına qədər (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 717, 723 və 726). Öz mərcəi-təqlidinizin fətvasına baxın.
Azan: birləşdirib qılanda birinci namaz üçün azan və iqamə, ikinci namaz üçün isə yalnız iqamə kifayətdir — rəvayətdə gəldiyi kimi: «bir azan və iki iqamə».
Fəzilət: namazı vaxtın əvvəlində qılmaq daha fəzilətlidir və hər namazı öz fəzilət vaxtında qılmaq daha yaxşıdır; istəsəniz ayrı-ayrı, istəsəniz birlikdə qılın — hər ikisi səhihdir.
Zöhr və Əsrin vaxtı ətraflı: Namaz › Namaz haqqında sual və cavablar › “Zöhr və əsr namazlarının vaxtı nə vaxt başlayır və nə vaxt bitir?”
Beş namazın rəkətləri: Namaz › Namaz rükətləri › “Gündəlik namazların rükətləri”
Mənbələr: Qurani-Məcid (İsra 17:78); əl-Kafi, c. 3; Mən la yəhzuruhul-fəqih, c. 1; Təhzibul-əhkam, c. 2; Vəsailüş-şiə, Əbvabul-məvaqit; Səhih Müslim, Kitabu salatil-musafirin (Babul-cəm beynəs-salateyn fil-hədər); Səhih Buxari, Kitabu məvaqitis-səlat; Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri (namaz vaxtları).
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ