Şiələr nə üçün torpaq və Kərbəla türbəti (möhür) üzərində səcdə edirlər?
Şiələr Əhli-beytin (ə) təliminə uyğun olaraq yalnız yer üzərində, yaxud yerdən bitən və nə yeyilən, nə də geyilən şeylər üzərində səcdə edirlər — torpaq, daş, ağac və yarpaq kimi. Rəsulullah (s) və səhabələr də məscidin torpağı, çınqılları və xurma həsiri üzərində səcdə edərdilər. Bu gün döşəmələr xalça ilə örtülü olduğu üçün şiələr özləri ilə pak torpaqdan hazırlanmış kiçik bir lövhə (möhür) gəzdirirlər. Kərbəla torpağı ona görə daha fəzilətlidir ki, İmam Hüseyn (ə) orada din yolunda canını fəda etmişdir; lakin bu, vacib deyil; səcdə isə onun üzərində edilir, ona edilmir — səcdə yalnız Allah üçündür.
Səcdə Allah üçün, yer üzərində
«Kiməsə səcdə etmək» ilə «bir şeyin üzərində səcdə etmək» iki ayrı şeydir. Hər müsəlman Allaha səcdə edir və alnını nəyinsə üzərinə qoyur — Məscidül-həramda daş döşəmənin, evdə isə möhürün üzərinə. Alnın altında olan şey məbud deyil, sadəcə səcdə yeridir. Bütpərəst bütünü qarşısına qoyub ona səcdə edir, onu alnının altına qoymur. Quran buyurur:
وَلِلّهِ يَسْجُدُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ
Göylərdə və yerdə olan hər kəs yalnız Allaha səcdə edir. (Rəd surəsi 13:15)
Rəsulullahın (s) və səhabələrin əməli
Rəsulullahın (s) bu hədisi həm şiə, həm də əhli-sünnət kitablarında var (Səhih Buxaridə Cabir ibn Abdullah Ənsaridən):
جُعِلَتْ لِيَ الْأَرْضُ مَسْجِدًا وَطَهُورًا
Yer mənim üçün səcdə yeri və paklayıcı qərar verilmişdir.
Onun məscidində nə xalça, nə də palaz var idi; döşəməsi torpaq və çınqıldan ibarət idi. Əhli-sünnətin mötəbər kitablarında onun əməli belə təsvir olunur:
كَانَ النَّبِيُّ ﷺ يُصَلِّي عَلَى الْخُمْرَةِ
Peyğəmbər (s) xurma yarpağından toxunmuş kiçik bir həsirin (xumrənin) üzərində namaz qılardı. (Səhih Buxari, Həzrət Meymunədən)
رَأَيْتُهُ يُصَلِّي عَلَى حَصِيرٍ يَسْجُدُ عَلَيْهِ
Onu bir həsirin üzərində namaz qılarkən gördüm; həmin həsirin üzərində səcdə edirdi. (Səhih Müslim, Əbu Səid Xudridən, Rəsulullahın (s) yanına getdiyi zaman)
Səhabələr də belə edərdilər. Cabir ibn Abdullah Ənsari nəql edir ki, şiddətli istidə çınqılları əlində tutub soyudardı ki, onların üzərində səcdə edə bilsin:
كُنْتُ أُصَلِّي الظُّهْرَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ، فَآخُذُ قَبْضَةً مِنَ الْحَصَى لِتَبْرُدَ فِي كَفِّي، أَضَعُهَا لِجَبْهَتِي أَسْجُدُ عَلَيْهَا لِشِدَّةِ الْحَرِّ
Rəsulullahla (s) birlikdə zöhr namazı qılırdım; bir ovuc çınqıl götürürdüm ki, ovcumda soyusun, sonra şiddətli istiyə görə onları alnımın altına qoyub üzərlərində səcdə edirdim. (Sünəni Əbu Davud; eyni məzmunda bir rəvayət Sünəni Nəsaidə də var)
Əgər parça üzərində səcdə adi halda caiz olsaydı, çınqılları soyutmağa ehtiyac qalmazdı. Ənəs ibn Malikin rəvayəti göstərir ki, parça üzərində səcdə yalnız zərurət olduqda edilərdi:
كُنَّا نُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ، فَيَضَعُ أَحَدُنَا طَرَفَ الثَّوْبِ مِنْ شِدَّةِ الْحَرِّ فِي مَكَانِ السُّجُودِ
Peyğəmbərlə (s) birlikdə namaz qılardıq; bəzimiz şiddətli istiyə görə paltarının ucunu səcdə yerinə qoyardı. (Səhih Buxari)
Şiə fiqhinin hökmü də elə budur: əsl səcdə yer üzərindədir, parça üzərində isə yalnız zərurət olduqda.
Əhli-beytin (ə) təlimi
Hişam ibn Həkəm İmam Cəfər Sadiqdən (ə) hansı şeylərin üzərində səcdənin caiz olduğunu soruşdu. İmam (ə) buyurdu:
السُّجُودُ لَا يَجُوزُ إِلَّا عَلَى الْأَرْضِ أَوْ عَلَى مَا أَنْبَتَتِ الْأَرْضُ إِلَّا مَا أُكِلَ أَوْ لُبِسَ
Səcdə yalnız yer üzərində və ya yerin bitirdiyi şeylər üzərində caizdir, yeyilən və ya geyilən şeylər istisna olmaqla.
Hişam bunun səbəbini soruşduqda İmam (ə) izah etdi ki, səcdə Allah qarşısında təvazökarlıqdır; dünyaya bağlananlar yediklərinin və geyindiklərinin quludurlar, buna görə də səcdə edənin alnını dünyapərəstlərin pərəstiş etdiyi şeyin üzərinə qoyması layiq deyil; yer üzərində səcdə isə daha fəzilətlidir, çünki onda təvazökarlıq hamısından çoxdur. (İləluş-şəraye; Vəsailüş-şiə) İmam Sadiqdən (ə) bu söz də nəql olunur:
السُّجُودُ عَلَى الْأَرْضِ فَرِيضَةٌ، وَعَلَى الْخُمْرَةِ سُنَّةٌ
Yer üzərində səcdə fərizə, xumrə (həsir) üzərində səcdə isə sünnətdir.
Rəsulullah (s) Səqəleyn hədisində ümmətinə Qurandan və öz Əhli-beytindən (ə) möhkəm yapışmağı vəsiyyət etmişdir; buna görə də şiələr namazın qaydasını məhz onlardan götürürlər.
Hansı şeylərin üzərində səcdə səhihdir
Ayətullah əl-üzma Seyid Əli Sistaninin fətvasına görə:
Səhihdir: torpaq, daş (mərmər də), qum, bişmiş kərpic, əhəng, ağac, ağac yarpaqları, ot, xurma həsiri və üzərində səcdə caiz olan bir şeydən (məsələn, ağac və ya otdan) hazırlanmış kağız — pambıqdan və ya kətandan hazırlanmış kağız da (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1062, 1067 və 1068).
Səhih deyil: yeyilən şeylər (məsələn, buğda, arpa, meyvə), geyilən şeylər (məsələn, pambıq, yun, parça, xalça) və yerin hissəsi sayılmayan şeylər, məsələn, qızıl və gümüş (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1062); plastik də bunlara aiddir.
Ən fəzilətlisi: İmam Hüseynin (ə) türbəti, sonra torpaq, sonra daş, sonra ot (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1069).
Alnın qoyulduğu yer pak olmalıdır və alınla səcdə yeri arasında heç bir maneə olmamalıdır (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1046 və 1051).
Əgər üzərində səcdə caiz olan bir şey yoxdursa, yaxud şiddətli isti və ya soyuq səbəbindən onun üzərində səcdə etmək mümkün deyilsə, qır üzərində, o da olmasa, öz paltarınızın üzərində səcdə edin. Təqiyyə halında xalça və bu kimi şeylər üzərində səcdə caizdir (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1058 və 1070).
Öz mərcəi-təqlidinizin fətvasına baxın. Səcdə yeri ilə bağlı digər məsələlər: Namaz › Namaz qılma qaydası › “Namazın vacib məsələləri — sual və cavab”
Möhürü nə üçün özləri ilə gəzdirirlər?
Bu gün məscidlərin və evlərin döşəməsi adətən xalça və ya palazla örtülür, onların üzərində isə səcdə səhih deyil. Pak torpaqdan hazırlanmış kiçik bir lövhəni özü ilə gəzdirmək insana əmin olmağa imkan verir ki, səcdə caiz və pak bir şeyin üzərində edilir; dağınıq torpaq paltarı çirkləndirərdi, buna görə də onu yoğurub lövhə şəklinə salırlar. Bu, yeni bir şey deyil — əsas məqsəd alnın yerə toxunmasıdır, Rəsulullahın (s) dövründə olduğu kimi. Daş, ağac və ya caiz olan kağız üzərində də səcdə səhihdir; möhür yalnız rahatlıq üçündür, şərt deyil.
Kərbəla torpağının fəziləti
Kərbəla torpağı da yerin qalan hissəsi kimi torpaqdır, buna görə də onun üzərində səcdə hər halda səhihdir; onun xüsusi fəziləti İmam Hüseynin (ə) fədakarlığına görədir — o, babası Rəsulullahın (s) dinini qorumaq yolunda orada canını fəda etmişdir.
Həm şiə, həm də əhli-sünnət kitablarında rəvayət olunur ki, Cəbrail (ə) Rəsulullaha (s) Kərbəla torpağını gətirdi və İmam Hüseynin (ə) şəhadətindən xəbər verdi, Peyğəmbər (s) isə ağladı (məsələn, Müsnədi Əhməd ibn Hənbəl; Kamiluz-ziyarat).
Rəvayət olunur ki, İmam Cəfər Sadiqin (ə) yanında bir kisədə İmam Hüseynin (ə) türbəti olardı; namaz vaxtı onu öz səccadəsinin üzərinə qoyub onun üzərində səcdə edərdi və buyurdu:
السُّجُودُ عَلَى تُرْبَةِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ يَخْرِقُ الحُجُبَ السَّبْعَ
Əba Əbdillahın (İmam Hüseynin (ə)) türbəti üzərində səcdə yeddi pərdəni yarır. (Misbahul-mütəhəccid; Vəsailüş-şiə)
Yəni belə namaz qəbul olunmağa doğru yüksəlir. Lakin bu, namazın şərtlərini əvəz etmir: bütün şərtləri ilə səhih olan namazın savabı türbət üzərində səcdə ilə artır; şərtlərindən biri əskik olan namaz isə türbətlə səhih olmur. Rəvayətlərdə bu torpaq şəfa da adlandırılır, buna görə ona «şəfa torpağı» (xaki-şəfa) deyilir; onu şəfa niyyəti ilə dadmağın hökmləri ayrıdır və məhduddur — öz mərcəi-təqlidinizin Tövzihül-məsailinə baxın. Kərbəla torpağından hazırlanmış təsbih haqqında: Namaz › Namaz qılma qaydası › “Həzrət Fatimə (ə) təsbihi və Şükür səcdəsi”
Bu, torpağa ibadət deyilmi?
Əsla. Şiə fiqhində Allahdan başqa kiməsə səcdə etmək haramdır (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1076). Səcdədə şiələr də «Subhanə rəbbiyəl-əla və bihəmdih» deyərək yalnız Allahı təsbih edirlər. Türbət alnın altındakı səcdə yeridir — necə ki, Kəbə namazın qibləsidir, lakin məbud deyil. Kərbəla torpağına hörmət İmam Hüseynə (ə) görədir, İmam Hüseynə (ə) hörmət isə onun babası Rəsulullaha (s) görə.
Mənbələr: Qurani-Kərim; Səhih Buxari, Səhih Müslim, Sünəni Əbu Davud, Sünəni Nəsai, Müsnədi Əhməd; İləluş-şəraye, Misbahul-mütəhəccid, Kamiluz-ziyarat, Vəsailüş-şiə (üzərində səcdə edilən şeylər babları); Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri (səcdə və üzərində səcdə caiz olan şeylər).
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ