Namazda hansı təşəhhüd oxunmalıdır və uzun təşəhhüd daha üstündürmü?
Vacib təşəhhüd bütün mərcəi-təqlidlərin öyrətdiyi və şiələrin həmişə oxuduğu həmin qısa təşəhhüddür: Allahın təkliyinə şəhadət, Həzrət Məhəmmədin (s) Allahın bəndəsi və elçisi olduğuna şəhadət, Məhəmmədə (s) və Ali-Məhəmmədə (ə) salavat. Bu qədərini oxumaqla təşəhhüd tamamlanır. Ondan əvvəl və sonra bəzi müstəhəb sözlər əlavə etməyin savabı var — bu şərtlə ki, vacib sözlər dəyişdirilməsin və təşəhhüdə mərcələrin onun hissəsi saymadığı heç bir cümlə daxil edilməsin.
Vacib təşəhhüd
İki rəkətli namazda ikinci rəkətin hər iki səcdəsindən sonra, üç və ya dörd rəkətli namazda isə ikinci və sonuncu rəkətdən sonra oturub bunu oxuyursunuz:
اَشْهَدُ اَنْ لَّاۤ اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَحْدَهٗ لَا شَرِيْكَ لَهٗ
وَاَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهٗ وَرَسُوْلُهٗ
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ
Ash-hadu an lā ilāha illallāhu waḥdahū lā sharīka lah, wa ash-hadu anna Muḥammadan ʿabduhū wa rasūluh. Allāhumma ṣalli ʿalā Muḥammadin wa āli Muḥammad.
Şəhadət verirəm ki, Allahdan başqa məbud yoxdur, O təkdir, Onun şəriki yoxdur; və şəhadət verirəm ki, Məhəmməd (s) Onun bəndəsi və elçisidir. Allahım, Məhəmmədə (s) və Ali-Məhəmmədə (ə) salavat göndər.
Ayətullah əl-üzma Seyid Əli Sistaninin fətvasına görə bu sözlər düzgün ərəbcə, ardıcıl və adi qaydada deyilməlidir (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1086 və 1087). Buna görə də ən vacib iş budur ki, təşəhhüdün tələffüzünü bilən birinin yanında düzəldəsiniz və oxuyarkən onun mənasını yadınızda saxlayasınız.
Müstəhəb əlavələr
Ayətullah Sistaniyə görə təşəhhüddə bunlar müstəhəbdir:
Təşəhhüdə başlamazdan əvvəl «Əlhəmdu lillah» demək, yaxud belə demək: «Bismillahi və billah, vəlhəmdu lillah, və xəyrul-əsmai lillah» — yəni Allahın adı ilə və Allahın köməyi ilə; həmd Allaha məxsusdur və ən gözəl adlar yalnız Allahındır.
Salavatdan sonra belə demək: «Və təqəbbəl şəfaətəhu vərfə dərəcətəh» — yəni (Allahım) onun şəfaətini qəbul et və dərəcəsini uca et.
Sol budun üzərinə ağırlıq verərək oturmaq, əlləri budların üstünə qoymaq və baxışı qucağa dikmək (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1089).
Uzun təşəhhüd rəvayətləri
Hədis kitablarında Əhli-beytdən (ə) bəzi uzun təşəhhüdlər də nəql olunub, məsələn, Əbu Bəsirin İmam Cəfər Sadiqdən (ə) rəvayəti (Təhzibul-əhkam); orada Allaha həmd, peyğəmbərliyə şəhadət və qiyamətin, cənnətin və cəhənnəmin haqq olduğunu iqrar vardır. Onların zikr, dua və salavat olan hissəsini namazda oxumaq olar, çünki namazda zikr və dua caizdir. Lakin bu bir neçə məqam aydın olmalıdır:
Heç bir uzun təşəhhüd vacib deyil. Qısa təşəhhüdü «aşağı dərəcəli» və ya təqiyyə dövrünün məhsulu adlandırmaq düzgün deyil; o, məhz imamların (ə) rəvayətlərindən götürülüb və bütün mərcələrin fətvası onun üzərindədir.
Bəzilərinin «ən üstün təşəhhüd» adı ilə təqdim etdiyi uzun mətn «Fiqhur-Rza» adlı kitabdan götürülüb. Bu kitabın İmam Əli Rzaya (ə) aid olması alimlər arasında şübhəlidir, buna görə də fəqihlər onu heç bir vacib hökmün əsası etmirlər.
Həmin mətndə Həzrət Əlinin (ə) vilayətinə şəhadət də var. Vilayətə iman dinimizin əsasıdır, lakin mərcələrə görə bu şəhadəti təşəhhüdə daxil etmək düzgün deyil (Ayətullah Sistaninin dəftərinin cavabı). Təfərrüatı növbəti sualdadır.
Xülasə, ən yaxşı təşəhhüd vacib sözləri düzgün ifa edən, qəlbin diqqəti ilə oxunan və istəsəniz, mərcələrin göstərdiyi müstəhəb sözlərlə birlikdə deyilən təşəhhüddür.
Namazın tam qaydası: Namaz › Namaz qılma qaydası › “Namazın tam qılınma qaydası — Şiə (Cəfəri) fiqhinə əsasən”
Təşəhhüddə Əlinin (ə) vilayətinə şəhadət: Namaz › Namaz haqqında sual və cavablar › “Namazın təşəhhüdündə İmam Əlinin (ə) vilayətinə şəhadət vermək lazımdırmı?” · Azanda bu şəhadət: Namaz › Namaz haqqında sual və cavablar › “Şiələr azanda niyə «Əşhədu ənnə Əliyyən vəliyyullah» deyirlər?”
Mənbələr: Təhzibul-əhkam, Kitabus-səlat; Vəsailüş-şiə, təşəhhüd babları; Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, 1086–1090-cı məsələlər. Öz mərcəi-təqlidinizin fətvasına da baxın.
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ