Namaz nədir və onun əhəmiyyəti nədir?
Namaz uca Allahın hər bir həddi-büluğa çatmış və ağıllı müsəlmana gecə-gündüz ərzində beş vaxt vacib etdiyi ibadətdir. O, müəyyən əməllərdən və zikrlərdən ibarətdir — təkbirətül-ehramla başlayır və salamla bitir; bu əməllərdə bəndə Rəbbinin hüzurunda dayanır, rükuya gedir və səcdədə alnını yerə qoyur. Namaz dinin sütunu və möminin nişanəsidir; qiyamət günü bəndənin əməlləri arasında ilk olaraq onun haqq-hesabı çəkiləcək.
Namazın mənası
Ərəbcə «səlat» sözünün əsl mənası dua etmək və kiməsə üz tutmaqdır. Şəriətdə isə bu söz Allahın Rəsulunun (s) özü qılaraq öyrətdiyi və təfərrüatını Əhli-beyt imamlarının (ə) bəyan etdiyi xüsusi ibadəti bildirir. Namazda dil Allaha həmd və təsbih edir, qəlb Ona yönəlir, bədən isə Onun qarşısında əyilir — beləliklə, namaz insanın bütün varlığı ilə etdiyi ibadətdir.
Quranın nəzərində namaz
Qurani-Məciddə namaz dəfələrlə xatırlanır, çox vaxt da imanın ilk nişanəsi kimi. Bir neçə ayənin mənası:
«Məni yad etmək üçün namaz qıl.» (Taha surəsi, ayə 14)
«Həqiqətən, namaz həyasızlıqdan və pis əməllərdən çəkindirir.» (Ənkəbut surəsi, ayə 45)
«Səbr və namazla kömək diləyin.» (Bəqərə surəsi, ayə 45)
«Həqiqətən, namazlarında xüşu edən möminlər nicat tapdılar.» (Möminun surəsi, ayələr 1–2)
Əhli-beytin (ə) rəvayətlərində
Rəvayətlərdə namaz dinin sütunu adlandırılır: çadırın orta dirəyi dayandıqca onun ipləri və mıxları da işə yarayır, dirək yıxılanda isə heç nə fayda vermir.
Rəvayətlərdə deyilir ki, qiyamət günü ilk olaraq namazın haqq-hesabı çəkiləcək; əgər namaz qəbul olunsa, qalan əməllər də qəbul olunacaq, rədd edilsə, qalan əməllər də rədd ediləcək.
İmam Cəfər Sadiq (ə) ömrünün son anlarında qohumlarını yanına toplayıb buyurdu: «Namazı yüngül sayan kəsə bizim şəfaətimiz çatmayacaq.» (əl-Kafi, c. 3)
İmam Musa Kazimin (ə) bir rəvayətində namazın savabı Allahın Rəsuluna (s) və Əmirəl-möminin Əliyə (ə) göstərilən ehtirama bağlanır; rəvayətlərdə onlar bu ümmətin iki mənəvi atası adlandırılır:
يُعَظَّمُ ثَوَابُ الصَّلَاةِ عَلَى قَدْرِ تَعْظِيمِ الْمُصَلِّي لِأَبَوَيْهِ الْأَفْضَلَيْنِ مُحَمَّدٍ وَعَلِيٍّ عَلَيْهِمَا السَّلَامُ
Namaz qılan iki ən üstün atasına — Məhəmmədə (s) və Əliyə (ə) — nə qədər ehtiram göstərirsə, namazının savabı da o qədər böyüdülür. (Biharul-ənvar, c. 36)
Yəni namazın dəyəri yalnız zahiri hərəkətlərlə artmır, həm də namaz qılanın qəlbində Allahın Rəsuluna (s) və onun vəsisinə (ə) qarşı olan mərifət və məhəbbətlə artır.
Namazın faydaları
Allahla bağlılıq: gündə beş dəfə bəndə dünya işlərini bir kənara qoyub Rəbbinin hüzuruna gəlir; bu, qəlbə rahatlıq, həyata isə istiqamət verir.
Pis əməllərdən qorunma: diqqətlə qılınan namaz insanı pis əməllərdən çəkindirir. Kimin namazı onu pis əməllərdən çəkindirmirsə, öz namazının keyfiyyəti üzərində düşünməlidir.
Günahların bağışlanması: rəvayətlərdə namaz kiminsə qapısının önündən axan və onun gündə beş dəfə yuyunduğu çaya bənzədilir — belə adamın bədənində heç bir kir qalmaz.
Paklıq və nizam-intizam: dəstəmaz, pak paltar, vaxta riayət və qibləyə üz tutmaq — bunların hamısı insanı təmiz və nizamlı edir.
Evdə və cəmiyyətdə bərəkət: namaz Allahı və Onun Rəsulunu (s) razı salır, evə bərəkət gətirir, camaat namazı isə möminləri bir-birinə yaxınlaşdırır.
Namaza qarşı qəflət
Quran namaz qılan, lakin öz namazından qafil olan kəsləri xəbərdar edir:
فَوَيْلٌ لِّلْمُصَلِّيْنَ اَلَّـذِيْنَ هُـمْ عَنْ صَلَاتِـهِـمْ سَاهُوْنَ
Vay olsun o namaz qılanlara ki, öz namazlarından qafildirlər! (Maun surəsi, ayələr 4–5)
Müfəssirlərə görə burada söhbət namazı üzrsüz olaraq vaxtından təxirə salan, onu əhəmiyyətsiz sayan və ya başqalarına göstərmək üçün qılan kəslərdən gedir — növbəti ayə də məhz onlardan bəhs edir: «o kəslər ki, riyakarlıq edirlər». Buna görə də namazı vaxtının əvvəlində, diqqət və sükunətlə qılmaq lazımdır.
Namaz kimə vacibdir: Namaz › Namaz haqqında sual və cavablar › “Namaz kimə vacibdir və insan nə vaxt həddi-büluğa çatır?” — Hansı namazlar vacibdir: Namaz › Namaz haqqında sual və cavablar › “Vacib namazlar hansılardır?” — Namazın tam qaydası: Namaz › Namaz qılma qaydası › “Namazın tam qılınma qaydası — Şiə (Cəfəri) fiqhinə əsasən”
Mənbələr: Qurani-Məcid; əl-Kafi, Kitabus-səlat; Biharul-ənvar; Vəsailüş-şiə, Əbvabu ədədil-fəraiz və nəvafiliha.
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ