Azan və iqamə nədir?
Azan namaz vaxtının elanı və namaza dəvətdir; iqamə isə namaza başlamazdan dərhal əvvəl deyilən kəlmələrdir. Gündəlik beş vacib namazdan əvvəl hər ikisi təkidli müstəhəbdir — onlara, xüsusilə iqaməyə, çox təkid olunub. Digər namazlar (məsələn, ayət namazı, meyit namazı və ya nafilə) üçün azan və iqamə yoxdur. (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 902)
Azan və iqamənin tam izahı, tərcüməsi və hökmləri: Namaz › Azan və İqamə › “Azan və İqamə — Şiə qaydası”
Azanın kəlmələri
اللّٰهُ أَكْبَرُ — dörd (4) dəfə: Allah ən böyükdür.
أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلٰهَ إِلَّا اللّٰهُ — iki (2) dəfə: Şəhadət verirəm ki, Allahdan başqa məbud yoxdur.
أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللّٰهِ — iki (2) dəfə: Şəhadət verirəm ki, Məhəmməd (s) Allahın Rəsuludur.
حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ — iki (2) dəfə: Namaza gəlin.
حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ — iki (2) dəfə: Qurtuluşa gəlin.
حَيَّ عَلَى خَيْرِ الْعَمَلِ — iki (2) dəfə: Ən yaxşı əmələ gəlin.
اللّٰهُ أَكْبَرُ — iki (2) dəfə: Allah ən böyükdür.
لَا إِلٰهَ إِلَّا اللّٰهُ — iki (2) dəfə: Allahdan başqa məbud yoxdur.
Beləliklə, azan on səkkiz (18) kəlmədən ibarətdir.
Əlinin (ə) vilayətinə şəhadət
Şiələr risalətə şəhadətdən sonra bu cümləni də deyirlər:
أَشْهَدُ أَنَّ عَلِيًّا وَلِيُّ اللَّهِ، وَوَصِيُّ رَسُولِ اللَّهِ، وَخَلِيفَتُهُ بِلا فَصْلٍ
Şəhadət verirəm ki, Əli (ə) Allahın vəlisi, Allahın Rəsulunun (s) vəsisi və onun bilafəsl (heç bir fasiləsiz) xəlifəsidir.
Ayətullah əl-üzma Seyid Əli Sistaninin fətvasına görə vilayətə şəhadət («Əşhədu ənnə Əliyyən vəliyyullah») azan və iqamənin cüzü deyil, lakin onu risalətə şəhadətdən sonra qürbət niyyəti ilə demək yaxşıdır. (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 905) Bunun səbəbi: Namaz › Namaz haqqında sual və cavablar › “Şiələr azanda niyə «Əşhədu ənnə Əliyyən vəliyyullah» deyirlər?”
İqamənin kəlmələri
İqamə də həmin kəlmələrdən ibarətdir, yalnız üç fərqlə:
Əvvəldə «Allahu əkbər» dörd deyil, iki dəfə deyilir.
«Həyyə əla xeyril-əməl»dən sonra iki dəfə bu deyilir: قَدْ قَامَتِ الصَّلَاةُ — namaz qaim oldu.
Sonda «La ilahə illəllah» yalnız bir dəfə deyilir.
Beləliklə, iqamə on yeddi (17) kəlmədən ibarətdir: Allahu əkbər 2, hər iki şəhadət 2, 2, üç «həyyə əla» 2, 2, 2, «Qəd qamətis-səlah» 2, Allahu əkbər 2, La ilahə illəllah 1.
Bir neçə ədəb
Azan aramla, kəlmələr arasında fasilə verərək, iqamə isə bir qədər tez deyilir. Ayətullah Sistaniyə görə iqaməni ayaq üstə və təharətli halda (dəstəmaz, qüsl və ya təyəmmümlə) demək şərtdir; bu zaman bədənin sakit olması müstəhəbdir. (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 917 və 925)
Azanla iqamə arasında bir qədər fasilə — oturmaqla, bir səcdə etməklə və ya iki rəkət namaz qılmaqla — müstəhəbdir.
İki namaz birlikdə qılınanda (Zöhr və Əsr, ya da Məğrib və İşa) birinci namazın azanı hər ikisi üçün kifayətdir və ikinci namazın azanı düşür; Ayətullah Sistaniyə görə ehtiyat-vacib budur ki, onu şəriətin buyurduğu əməl hesab edərək deməsinlər. (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri (yeni nəşr), məsələ 908) İqamə isə hər namaz üçün ayrıca deyilir.
Azanı eşidərkən onun kəlmələrini astadan təkrar etmək müstəhəbdir.
Mənbələr: Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, azan və iqamənin hökmləri; Ayətullah Sistaninin dəftərinin cavabı, «Azan və iqamə»; mərcələrin Tövzihül-məsaili, azan və iqamə hökmləri; Vəsailüş-şiə, Əbvabul-əzan vəl-iqamə.
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ