Nəcis olmuş şey necə pak olur? — Mütəhhirat
Nəcis şeyi pak etməyin ən geniş yayılmış vasitəsi pak sudur: əvvəlcə nəcasəti aradan qaldırın, sonra həmin şeyi pak su ilə yuyun. Bundan başqa pak edən bəzi digər şeylər də var ki, onlara «mütəhhirat» deyilir, məsələn, yer (ayağın altı və ayaqqabının altı üçün) və günəş (yer və bina üçün). Ayətullah əl-üzma Seyyid Əli Sistaniyə görə mütəhhirat on ikidir (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 142).
Əsas qayda budur ki, hər şey pakdır, nə qədər ki, onun nəcis olduğuna yəqin və ya xatircəmlik hasil olmayıb; sadəcə güman və ya vəhmlə heç bir şey nəcis olmur.
On iki mütəhhir
Su — demək olar ki, hər nəcis şeyi pak edir (təfərrüatı aşağıda).
Yer — ayağın altını və ayaqqabının altını.
Günəş — yeri, binanı və divarı.
İstihalə — nəcis şeyin mahiyyəti tamamilə dəyişir, məsələn, nəcis odun yanıb külə çevrilir.
İnqilab — məsələn, şərab öz-özünə və ya ona nəsə qatılmaqla sirkəyə çevrilir.
İntiqal — məsələn, insan qanını ağcaqanad sorur və o, ağcaqanadın qanı sayılmağa başlayır.
İslam — kafir müsəlman olduqda onun bədəni pak olur.
Təbəiyyət — bir şey pak olduqda ona tabe olan şey də pak olur, məsələn, şərab sirkəyə çevrildikdə onun qabı da pak olur.
Eyni-nəcasətin aradan qalxması — məsələn, heyvanın bədəni, yaxud insanın ağzının və burnunun içi nəcasət aradan qalxan kimi pak olur.
Nəcis yeyən heyvanın istibrası — insan nəcisini yeməyə adət etmiş əti halal heyvana müəyyən müddət pak yem verilir.
Müsəlmanın qeyb olması — bəzi şərtlərlə: əgər müsəlmanın bədəni və ya paltarı nəcis idisə, o, bir müddət gözdən uzaq olubsa və onları pak etmiş olması ehtimalı varsa, pak sayılır.
Kəsilmiş heyvandan qanın adi qaydada axıb çıxması — bundan sonra heyvanın bədənində qalan qan pakdır.
Su ilə pak etmək
Su mütləq (xalis, başqa şeylə qarışmamış) və pak olmalı, əşyanı pak edən yumada isə nəcasətin rəngini, iyini və ya dadını almamalıdır. Yumazdan əvvəl eyni-nəcasəti (məsələn, qanın və ya sidiyin izini) aradan qaldırmaq lazımdır (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 143 və 164). Ayətullah Sistaninin fətvasına görə:
Sidiklə nəcis olmuş bədəni və ya paltarı qəlil su (az su, məsələn, aftafa və ya vedrədəki su) ilə iki dəfə yumaq lazımdır; kürr suda da ehtiyat-vacibə görə iki dəfə; axar suda bir dəfə kifayətdir (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 153 və 154).
Digər nəcasətlərdə, nəcasət aradan qalxdıqdan sonra, qəlil suyu bir dəfə tökmək kifayətdir. Paltar qəlil su ilə yuyularsa, yuyuntu suyunun çıxması üçün onu sıxmaq lazımdır (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 156).
Paltar kürr və ya axar suya bir dəfə elə batırılsa ki, su bütün nəcis yerlərə çatsın, pak olur (sidiyin hökmü yuxarıda deyildi; Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 153).
Nəcis qab içəridən qəlil su ilə üç dəfə yuyulmalıdır. İt yalamış qabı əvvəlcə pak torpaqla ovxalayın, sonra iki dəfə su ilə yuyun. Donuz yaladıqda və ya içində çöl siçanı öldükdə qabı yeddi dəfə yumaq lazımdır (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 144 və 146).
«Kürr» Ayətullah Sistaniyə görə otuz altı (36) kub qarış həcmində qabı dolduran su miqdarıdır, yəni təxminən üç yüz səksən dörd (384) litr; kürr suyuna bağlı olan kran suyu da kürr hökmündədir (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 14 və 171). Digər mərcələrin müəyyən etdiyi miqdarda bəzi fərqlər var; öz mərcəinizin Tövzihül-məsailinə baxın.
Yerlə pak etmək
Nəcis yerdə gəzməklə ayağın altı və ya ayaqqabının altı nəcis olarsa, pak və quru yerdə (torpaq, daş, kərpic və s. üzərində) gəzməklə və ya sürtməklə pak olur, bu şərtlə ki, eyni-nəcasət elə bununla aradan qalxsın. Ayətullah Sistaniyə görə xalça, həsir və ya ot üzərində, yaxud (ehtiyat-vacibə görə) asfalt və taxta döşəmə üzərində gəzməklə pak olmur; ən azı on beş zira (təxminən yeddi metr) gəzmək daha yaxşıdır (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 177–179).
Günəşlə pak etmək
Ayətullah Sistaninin fətvasına görə günəş yeri, binanı və divarı beş şərtlə pak edir (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 185):
Nəcis yer o qədər yaş olsun ki, ona bir şey toxunduqda o da yaşlansın; qurudursa, əvvəlcə onu islatın.
Onun üzərində eyni-nəcasət qalmasın.
Günəş şüası birbaşa düşsün; arada pərdə və ya bulud olarsa, kifayət deyil, lakin günəşin qarşısını almayan çox nazik buludun eybi yoxdur.
Onu yalnız günəş qurutsun; külək də qurutmaqda iştirak edərsə, kifayət deyil, yalnız o halda ki, külək o qədər zəif olsun ki, quruma yenə də günəşin işi sayılsın.
Binanın nəcis olan hissəsini günəş bir dəfəyə qurutsun; üst hissə bir gün, alt hissə isə başqa gün quruyarsa, yalnız üst hissə pak olar.
Onun fətvasına görə günəş həsiri pak edir (lakin onun toxunduğu sapları yox), ehtiyat-vacibə görə isə ağac, ot, qapı və pəncərələr günəşlə pak olmur. Əgər günəş düşərkən yerin yaş olub-olmadığına, yaxud nəcasətin əvvəlcədən aradan qalxıb-qalxmadığına şəkk etsəniz, o yer nəcis sayılır (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 186 və 187).
Nəcasət necə sübut olunur?
Sizin özünüzdə bir şeyin nəcis olduğuna yəqin və ya xatircəmlik yaranması. Sadəcə gümana görə ondan çəkinmək lazım deyil; buna görə də yeməkxana və ya bazar yeməyi onun nəcis olduğuna xatircəmlik hasil olmayınca nəcis sayılmır.
Şey kimin ixtiyarındadırsa (məsələn, ev sahibi), onun bu şeyin nəcis olduğunu deməsi — bu şərtlə ki, yalançı sayılmasın.
İki adil kişinin onun nəcis olduğunu deməsi və səbəbini də bildirməsi (məsələn, ona qan və ya sidik dəyib). Ayətullah Sistaniyə görə bir adil və ya başqa etibarlı şəxs desə, sizdə xatircəmlik yaranmasa belə, ehtiyat-vacib budur ki, o şeydən çəkinəsiniz (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 115). Bu məsələdə mərcələrin fətvaları fərqlidir; öz mərcəi-təqlidinizin fətvalarına baxın.
Yuduqdan sonra nəcasətin tam aradan qalxıb-qalxmadığına şəkk etsəniz, xatircəmlik hasil olana qədər yuyun; lakin vəsvəsəyə düçar olan şəxs öz şəkkinə əhəmiyyət verməsin (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri (yeni nəşr), məsələ 172).
Mənbələr: Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri (kürr su, 14-cü məsələ; nəcasətin sübutu, 115-ci məsələ; mütəhhirat, 142-ci məsələ; su, 143–172-ci məsələlər; yer, 177–184-cü məsələlər; günəş, 185–188-ci məsələlər); mərcələrin Tövzihül-məsailləri, mütəhhirat bölməsi.
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ