Səhv səcdəsi — tam izah

Səhv səcdəsi (“unutqanlıq səcdəsi”) namazda unutqanlıqla edilən müəyyən səhvləri düzəltmək üçün salamdan dərhal sonra edilən iki səcdədir. O, buraxılan şeyi əvəz etmir — unudulmuş səcdə və ya təşəhhüd əvvəlcə ayrıca qəza edilir — və buraxılmış rüknü də düzəldə bilməz, çünki rüknün buraxılması namazı batil edir. Səbəblərindən biri baş verdikdə onu yerinə yetirmək vacibdir; namazın özü yerinə yetirilsə də, yetirilməsə də səhihdir, lakin qəsdən tərk etmək günahdır.

[ Şəkil yeri — salamdan sonra oturmuş, Səhv səcdəsinə getməyə hazırlaşan şəxs ]

Səhv səcdəsi nə vaxt vacib olur

Cəfəri məzhəbi mərcələrinin məşhur fətvalarına görə, aşağıdakı hallar qəsdən deyil, səhvən baş verdikdə Səhv səcdəsi vacib olur:

1. Namazda səhvən danışmaq. Namazın hissəsi olmayan bir və ya bir neçə söz desəniz — məsələn, kiməsə cavab versəniz, ya namazın bitdiyini zənn edib danışsanız — salamdan sonra Səhv səcdəsi edirsiniz. Zikr, dua və ya Quran ayəsi demək “danışmaq” deyil. Ah çəkmək, öskürmək və ya boğazı təmizləmək də danışmaq deyil.

2. Bir səcdəni unutmaq. Bir rükətin iki səcdəsindən birini unudub yalnız növbəti rükətin rükusuna girdikdən sonra (və ya salamdan sonra) xatırlasanız, namaz səhihdir; salamdan sonra əvvəlcə unudulmuş səcdənin qəzasını, sonra Səhv səcdəsini edirsiniz.

3. Təşəhhüdü unutmaq. Təşəhhüdü unudub yalnız növbəti rükətin rükusuna girdikdən sonra xatırlasanız, namazı tamamlayın; salamdan sonra vacib ehtiyata görə təşəhhüdün qəzasını, sonra Səhv səcdəsini edin.

4. Yanlış yerdə salam vermək. Salamı səhvən yerində olmayan bir yerdə desəniz — məsələn, dörd rükətli namazın ikinci rükətindən, ya üçüncü rükətdən sonra — və namazı batil edən bir iş görməzdən əvvəl xatırlasanız, qalxıb qalan rükətləri tamamlayır, son salamdan sonra yersiz salam üçün Səhv səcdəsi edirsiniz.

5. Dörd ilə beş arasında şəkk. Dörd rükətli namazın ikinci səcdəsinə girdikdən sonra dörd, yoxsa beş rükət (ya dörd, yoxsa altı) qıldığınıza şəkk etsəniz, dörd sayıb namazı tamamlayır və Səhv səcdəsi edirsiniz. Bir tərəfi “dörd”, digər tərəfi “dörddən çox” olan və ikinci səcdədən sonra yaranan hər şəkk belə həll olunur.

6. Oturmalı yerdə qalxmaq, ya qalxmalı yerdə oturmaq. Oturmalı olduğunuz yerdə (məsələn, təşəhhüddən əvvəl) səhvən qalxsanız, ya qalxmalı olduğunuz yerdə otursanız və sonra düzəltsəniz, vacib ehtiyata görə Səhv səcdəsi edin.

Bu altı haldan başqa, rükn olmamaq şərtilə namaza səhvən əlavə edilən və ya ondan əskilən hər hansı hissə üçün Səhv səcdəsi etmək müstəhəb ehtiyatdır.

Səhv səcdəsi nəyi düzəltmir

• Buraxılmış və ya təkrarlanmış rükn. Rükunu, bir rükətin hər iki səcdəsini və ya təkbirətül-ehramı unutmaq — ya da artıq bir rüku etmək — namazı batil edir. Yenidən qılınmalıdır; Səhv səcdəsi bunu düzəldə bilməz.

• Namazı batil edən şəkklər. İki rükətli namazlarda (Sübh, səfər namazı), üç rükətli Məğribdə və ya dörd rükətli namazın ilk iki rükətində rükət sayında şəkk namazı batil edir.

• Ehtiyat namazı ilə həll olunan şəkklər. “Üç, yoxsa dörd?”, “iki, yoxsa üç?” (ikinci səcdədən sonra) və ya “iki, yoxsa dörd?” kimi şəkklər çox olan sayı əsas götürüb namazı bitirmək və sonra Ehtiyat namazı qılmaqla həll olunur — Səhv səcdəsi ilə deyil. Ehtiyat namazı şəkk hökmlərində izah olunur.

Səhv səcdəsi necə edilir — addım-addım

Səhv səcdəsi salamdan dərhal sonra, hələ qibləyə üz tutub oturmuş halda, danışmazdan, üz çevirməzdən və ya başqa bir iş görməzdən əvvəl edilir. Vacib ehtiyata görə namaz səcdəsinin şərtlərinə riayət edin: dəstəmazlı olun, qibləyə üz tutun, alnı möhürə qoyun və yeddi üzv yerdə olsun.

Addım 1 — Niyyət

Salamdan dərhal sonra qəlbinizdə niyyət edin: “Səhv səcdəsi edirəm, vacib, qürbətən iləllah.” Dillə deyilməsi lazım deyil. Təkbirətül-ehram deyilmir.

Addım 2 — Birinci səcdə

[ Şəkil yeri — Səhv səcdəsi: alın möhürdə, bədənin yeddi üzvü yerdə, namaz səcdəsində olduğu kimi ]

Namazdakı kimi səcdəyə gedin — alın möhürdə, hər iki ovuc, hər iki diz və baş barmaqların ucları yerdə — və sakitləşəndən sonra deyin:

بِسْمِ اللّٰهِ وَبِاللّٰهِ، اَلسَّلَامُ عَلَيْكَ اَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهٗ

Bismillāhi wa billāh, as-salāmu ʿalayka ayyuhan-Nabiyyu wa raḥmatullāhi wa barakātuh.

Allahın adı ilə və Allahın köməyi ilə. Salam olsun sənə, ey Peyğəmbər, Allahın rəhməti və bərəkəti də.

Bu zikr ən çox deyiləndir və bütün mərcələrə görə kifayətdir. Rəvayət olunan başqa forma: بِسْمِ اللّٰهِ وَبِاللّٰهِ، اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ — “Allahın adı ilə və Allahın köməyi ilə; Allahım, Məhəmmədə və Məhəmmədin Əhli-beytinə salavat göndər.” İkisindən biri deyilə bilər; ikisini bir zikrdə birləşdirməyin.

Addım 3 — Oturmaq

[ Şəkil yeri — Səhv səcdəsinin iki səcdəsi arasında dik və hərəkətsiz oturmaq ]

Başınızı qaldırıb dik və hərəkətsiz oturun, namazın iki səcdəsi arasında olduğu kimi. Burada zikr vacib deyil.

Addım 4 — İkinci səcdə

Eyni qaydada ikinci səcdəyə gedin və eyni zikri deyin:

بِسْمِ اللّٰهِ وَبِاللّٰهِ، اَلسَّلَامُ عَلَيْكَ اَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهٗ

Addım 5 — Təşəhhüd

[ Şəkil yeri — iki səcdədən sonra təvərrük vəziyyətində oturub təşəhhüd oxumaq ]

Oturun və təşəhhüdü namazdakı kimi tam oxuyun:

اَشْهَدُ اَنْ لَّاۤ اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَحْدَهٗ لَا شَرِيْكَ لَهٗ
وَاَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهٗ وَرَسُوْلُهٗ
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ

Ash-hadu an lā ilāha illallāhu waḥdahū lā sharīka lah, wa ash-hadu anna Muḥammadan ʿabduhū wa rasūluh. Allāhumma ṣalli ʿalā Muḥammadin wa āli Muḥammad.

Addım 6 — Salam

Sonra salamı deyin:

اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهٗ

As-salāmu ʿalaykum wa raḥmatullāhi wa barakātuh.

Salam olsun sizə, Allahın rəhməti və bərəkəti də.

Səhv səcdəsi tamamlandı. Onda nə qiraət, nə rüku, nə də qunut var — yalnız zikrləri ilə iki səcdə, təşəhhüd və salam.

Unudulmuş səcdənin və ya təşəhhüdün qəzası

Səbəb unudulmuş səcdə və ya təşəhhüd olduqda, unudulmuş hissə əvvəlcə, salamdan dərhal sonra qəza edilir və Səhv səcdəsi onun ardınca gəlir:

1. Səcdənin qəzası: salamdan sonra unudulmuş səcdənin qəzası niyyəti ilə zikri سُبْحَانَ رَبِّيَ الْاَعْلٰى وَبِحَمْدِهٖ olan bir səcdə edin, oturun, sonra yuxarıdakı kimi Səhv səcdəsi edin.

2. Təşəhhüdün qəzası: salamdan sonra unudulmuş təşəhhüdün qəzası niyyəti ilə oturmuş halda təşəhhüdü tam oxuyun, sonra yuxarıdakı kimi Səhv səcdəsi edin.

Namazın bütün şərtləri — dəstəmaz, qiblə, örtünmə, sakitlik — bu qəza hissələrinə də aiddir. Şəkkə görə Ehtiyat namazı da vacib olubsa, əvvəl Ehtiyat namazı, sonra unudulmuş hissənin qəzası, sonra Səhv səcdəsi.

Digər hökmlər

• Hər səbəb üçün bir cüt. Bir namazda iki fərqli səbəb baş verərsə — məsələn, həm səhvən danışdınız, həm də bir səcdəni unutdunuz — iki ayrı Səhv səcdəsi edin. Bir nəfəsdə deyilən bir neçə söz bir səbəb sayılır; danışıb dayanıb səhvən yenidən danışmaq iki səbəbdir.

• Etməyi unutsanız. Xatırlayan kimi edin, çox sonra olsa belə; namaz səhihdir. Salamdan sonra onu qəsdən gecikdirmək caiz deyil.

• Etməzdən əvvəl batil edən bir iş görsəniz. Salamdan sonra xatırlamazdan əvvəl danışsanız və ya qiblədən dönsəniz, yenə də Səhv səcdəsi edin; namazı təkrarlamağa ehtiyac yoxdur.

• Vacib olub-olmamasında şəkk. Səbəbin ümumiyyətlə baş verib-vermədiyinə şəkk etsəniz, vacib deyil. Səbəbin baş verdiyinə əminsiniz, amma Səhv səcdəsini edib-etmədiyinizə şəkk edirsinizsə, edin.

• Səhv səcdəsinin özündə şəkk. Bir, yoxsa iki səcdə etdiyinizə şəkk etsəniz, bir sayıb ikincini edin. İki, yoxsa üç etdiyinizə şəkk etsəniz, iki sayın.

• Namazı pozmur. Salamdan sonra edildiyi üçün onda görülən heç bir iş indicə bitmiş namazı batil edə bilməz.

• Camaatda. Səbəb yalnız məmumdan baş verərsə, yalnız o edir. Səbəb imamdan baş verib məmumdan verməyibsə, yalnız imam edir; məmuma lazım deyil. Mərcələrin məmumun imamın Səhv səcdəsinə qoşulmasında fərqli fətvaları olan yerdə öz mərcənizə əməl edin.

Qısa xülasə

• Səhvən danışdınız → Səhv səcdəsi.

• Bir səcdəni unutdunuz → səcdənin qəzası, sonra Səhv səcdəsi.

• Təşəhhüdü unutdunuz → təşəhhüdün qəzası (ehtiyatən), sonra Səhv səcdəsi.

• Yanlış yerdə salam → namazı tamamlayın, sonra Səhv səcdəsi.

• İkinci səcdədən sonra “dörd, yoxsa beş?” şəkki → dörd sayın, sonra Səhv səcdəsi.

• Oturmaq əvəzinə qalxdınız, ya qalxmaq əvəzinə oturdunuz → Səhv səcdəsi (vacib ehtiyat).

• Rükn buraxıldı (rüku, hər iki səcdə, təkbirətül-ehram) → namaz batildir; təkrar qılın.

• “Üç, yoxsa dörd?” və bənzər şəkklər → çox olan sayı əsas götürün, sonra Ehtiyat namazı.

Bu səhifədəki hökmlər Cəfəri məzhəbi mərcələrinin geniş qəbul edilmiş fətvalarına (Tövzihül-məsail, Səhv səcdəsi fəsli) əsaslanır. Öz mərcəyi-təqlidiniz hər hansı təfərrüatda — məsələn, təşəhhüdün qəzası və ya altıncı hal barədə — fərqli fətva verirsə, ona əməl edin.

اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ