Ayət namazı
Ayət namazı Günəş tutulması, Ay tutulması və zəlzələ kimi təbii nişanələr (ayələr) zamanı qılınan vacib namazdır. O, iki rəkətdir və hər rəkətdə beş rüku var, yəni bütün namazda on rüku. Onu iki qaydada qılmaq olar: hər rükudan əvvəl tam Həmd surəsi və bir surə oxumaqla, ya da bir surəni beş hissəyə bölməklə.
Ayət namazı nə vaxt vacib olur
Ayətullah əl-üzma Seyyid Əli Sistaninin fətvasına görə ayət namazı bunlarla vacib olur:
Günəş tutulması.
Ay tutulması — hətta Ayın yalnız kiçik bir hissəsi tutulsa və heç kəs qorxmasa belə.
Zəlzələ — ehtiyat-vacibə əsasən, heç kəs qorxmasa belə.
Göy gurultusu, ildırım çaxması, qara və ya qırmızı tufan və buna bənzər digər səma nişanələri, həmçinin yer hadisələri zamanı — insanların çoxu onlardan qorxarsa — ehtiyat-müstəhəb budur ki, ayət namazı qılınsın (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1471).
Bu namaz yalnız hadisənin baş verdiyi bölgənin əhalisinə vacibdir; başqa bölgələrin əhalisinə vacib deyil (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1474).
Bir neçə hadisə baş verərsə, məsələn, həm Günəş tutularsa, həm də zəlzələ olarsa, hər biri üçün ayrıca ayət namazı qılınmalıdır (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1472).
Heyz və ya nifas halında olan qadına ayət namazı vacib deyil, sonradan onun qəzası da yoxdur (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1486).
Ayət namazının vaxtı
Tutulma: vaxt tutulma başlayan kimi başlayır və tutulma tamamilə açılana qədər davam edir; daha yaxşıdır ki, namazı tutulmanın açılmağa başladığı vaxta qədər gecikdirməyəsiniz. Namaz tutulma əsnasında başlanarsa, onun bir hissəsinin tutulma bitdikdən sonra qılınmasının eybi yoxdur. Tutulma açılmaqda ikən qılsanız, əda sayılır; tutulma tam açıldıqdan sonra qılsanız, qəza niyyəti edin (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1475 və 1476).
Tutulmanın müddəti yalnız bir rəkət qılmaq qədər və ya ondan az olarsa, yaxud o qədər gecikdirmisinizsə ki, tutulmanın bitməsinə yalnız bu qədər vaxt qalıb, yenə də namaz əda niyyəti ilə qılınmalıdır (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1477).
Zəlzələ: namazı dərhal qılmaq lazımdır, belə ki, insanların nəzərində gecikdirmə sayılmasın. Gecikdirilərsə, ehtiyat-müstəhəb budur ki, sonradan əda və ya qəza niyyəti etmədən qılınsın. Göy gurultusu və ildırım kimi hadisələr uzun müddət davam edərsə, namazı dərhal qılmaq lazım deyil (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1478).
Tutulmadan xəbəriniz olmayıbsa və sonra məlum olubsa ki, Günəş və ya Ay tamamilə tutulubmuş, qəzası vacibdir; yalnız bir hissəsi tutulubsa, qəzası vacib deyil (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1479).
Günəş və ya Ay tutulması üçün qıldığınız ayət namazının batil olduğu məlum olarsa, onu yenidən qılın, vaxt keçibsə, qəzasını qılın. Bir neçə ayət namazının qəzası olarsa, hansının hansı hadisəyə aid olduğunu müəyyən etmək lazım deyil (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1473 və 1482).
Həm ayət namazının, həm də gündəlik namazın vaxtı varsa, istədiyinizi əvvəl qılın; birinin vaxtı darlaşıbsa, onu əvvəl qılın; hər ikisinin vaxtı darlaşıbsa, gündəlik namazı əvvəl qılın (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1483).
Birinci qayda — hər rükudan əvvəl tam surə
Qəlbdə niyyət edin: «İki rəkət ayət namazı qılıram, vacib, qürbətən iləllah»; onu dillə demək lazım deyil. Sonra təkbirətül-ehram deyin.
Həmd surəsini və tam bir surəni oxuyub rükuya gedin.
Rükudan qalxıb düz durun, sonra yenə Həmd surəsini və tam bir surəni oxuyub ikinci rükunu edin.
Bu qaydada beş rüku edin; hələ səcdə etmirsiniz.
Beşinci rükudan qalxıb düz durun, sonra iki səcdə edin.
Qalxıb ikinci rəkəti də tamamilə birinci rəkət kimi qılın: beş rüku, sonra iki səcdə.
İkinci rəkətin səcdələrindən sonra təşəhhüd və salam oxuyub namazı bitirin (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1487).
İkinci qayda — bir surənin beş hissəsi
Hər rəkətdə Həmd surəsini yalnız bir dəfə oxuyun, bir surəni isə beş hissəyə bölüb hər rükudan əvvəl onun bir hissəsini oxuyun. Ayətullah Sistaninin fətvasına görə birinci hissə surənin əvvəlindən olmalıdır və yalnız «Bismillah» ilə kifayətlənmək olmaz; hər hissə bir ayə, ondan çox və ya az da ola bilər, bir şərtlə ki, ehtiyat-vacibə əsasən tam bir cümlə olsun; surə də beşinci rükudan əvvəl tamamlanmalıdır (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1488). Məsələn, Fələq surəsi:
Birinci rüku: təkbir, Həmd surəsi, sonra:
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیْمِ قُلْ اَعُوْذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ
Rəhman və Rəhim Allahın adı ilə. De: Sübhün Rəbbinə sığınıram
İkinci rüku: rükudan qalxıb, Həmd surəsi oxumadan:
مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ
yaratdıqlarının şərindən,
Üçüncü rüku:
وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ اِذَا وَقَبَ
və çökdüyü zaman qaranlıq gecənin şərindən,
Dördüncü rüku:
وَمِنْ شَرِّ النَّفّٰثٰتِ فِی الْعُقَدِ
və düyünlərə üfürən qadınların şərindən,
Beşinci rüku:
وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ اِذَا حَسَدَ
və həsəd apardığı zaman həsədçinin şərindən.
Beşinci rükudan sonra qalxıb düz durun və iki səcdə edin, sonra ikinci rəkəti də eyni qaydada qılın (Həmd surəsi bir dəfə, sonra surənin beş hissəsi), sonda isə təşəhhüd və salam.
Surəni beşdən az hissəyə də bölmək olar; lakin surə hər dəfə tamamlandıqda, növbəti rükudan əvvəl yenidən Həmd surəsini oxumaq lazımdır (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1488).
Bir rəkəti birinci qayda ilə, digərini isə ikinci qayda ilə qılmağın da eybi yoxdur (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1489).
Müstəhəblər
Qunut: ikinci, dördüncü, altıncı, səkkizinci və onuncu rükudan əvvəl qunut müstəhəbdir — yəni birinci rəkətdə ikinci və dördüncü rükudan əvvəl, ikinci rəkətdə isə onun birinci, üçüncü və beşinci rükusundan əvvəl. Yalnız onuncu rükudan əvvəl bir qunut oxumaq da kifayətdir (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1492).
Hər rükudan əvvəl və hər rükudan qalxdıqdan sonra təkbir demək müstəhəbdir, yalnız beşinci və onuncu rükudan qalxdıqdan sonra yox (bu iki rükudan əvvəl də təkbir müstəhəbdir); bu ikisindən qalxdıqdan sonra təkbir əvəzinə bunu demək müstəhəbdir (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1491):
سَمِعَ اللهُ لِمَنْ حَمِدَهٗ
Sami‘allāhu liman ḥamidah.
Allah Ona həmd edəni eşitdi.
Ayət namazı üçün azan və iqamə yoxdur. Camaatla qılınarsa, əvvəldə üç dəfə «əs-salat» demək daha yaxşıdır. Günəş və Ay tutulmasından başqa ayət namazlarının camaatla qılınması şəriətdə sübuta yetməyib (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1490).
Şəkk və səhv
Gündəlik namazda vacib və müstəhəb olan hər şey ayət namazında da vacib və müstəhəbdir (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1490).
Neçə rəkət qıldığınıza şəkk etsəniz və düşündükdən sonra da bir nəticəyə gəlməsəniz, namaz batildir. Eləcə də, bunun birinci rəkətin son rükusu, yoxsa ikinci rəkətin ilk rükusu olduğuna şəkk etsəniz və şəkk aradan qalxmasa, namaz batildir (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1493 və 1494).
Ayət namazının hər rükusu rükndür; qəsdən bir rükunu azaltmaq və ya artırmaq namazı batil edir. Unudaraq bir rüku buraxılsa da, namaz batildir; unudaraq bir rüku artıq edilsə, ehtiyat-vacibə əsasən namaz batildir (Ayətullah Sistani, İzahlı şəriət hökmləri, məsələ 1495).
Bu məsələlər Ayətullah əl-üzma Sistaninin fətvalarına əsaslanır; başqa bir mərcəyə təqlid edirsinizsə, öz mərcəi-təqlidinizin fətvasına baxın.
Mənbələr: Ayətullah əl-üzma Sistani, İzahlı şəriət hökmləri (ayət namazı, 1471–1495-ci məsələlər); Qurani-Kərim, Fələq surəsi.
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّاٰلِ مُحَمَّدٍ